Viêm đường hô hấp cấp có thể gặp ở mọi lứa tuổi, từ trẻ nhỏ đến người lớn tuổi, với biểu hiện phổ biến như ho, sốt, sổ mũi, đau họng, khó thở… Nếu không được điều trị đúng cách, bệnh có thể tiến triển nhanh, gây biến chứng nguy hiểm như viêm phổi hoặc suy hô hấp. Hãy cùng tìm hiểu nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị hiệu quả trong bài viết dưới đây để chủ động bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.
1. Viêm đường hô hấp cấp là gì?
Viêm đường hô hấp cấp là tình trạng niêm mạc đường hô hấp (mũi, họng, thanh quản, phế quản, phổi…) bị viêm do sự xâm nhập của virus, vi khuẩn hoặc các tác nhân kích thích từ môi trường. Bệnh thường khởi phát đột ngột, tiến triển nhanh trong vài ngày đến vài tuần, gây ra các triệu chứng như ho, sốt, nghẹt mũi, đau rát họng, khó thở.
Viêm đường hô hấp cấp được chia thành hai nhóm chính:
● Viêm đường hô hấp trên: Thường gặp hơn, bao gồm các bệnh như cảm cúm, viêm họng, viêm amidan, viêm xoang, viêm thanh quản.
● Viêm đường hô hấp dưới: Gây triệu chứng nghiêm trọng hơn như viêm phế quản cấp, viêm phổi, viêm tiểu phế quản, thường gặp ở trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có hệ miễn dịch yếu.
Tuy là bệnh thường gặp, nhưng nếu không được phát hiện và điều trị đúng cách, viêm đường hô hấp cấp có thể diễn tiến thành mãn tính hoặc gây biến chứng nặng, đặc biệt là ở nhóm nguy cơ cao.
Đường hô hấp bị tổn thương do sự xâm nhập của mầm bệnh
2. Nguyên nhân gây viêm đường hô hấp cấp
Có nhiều yếu tố có thể gây ra hoặc làm tăng nguy cơ mắc viêm đường hô hấp cấp, trong đó phổ biến nhất là:
2.1. Nhiễm virus hoặc vi khuẩn
Khoảng 80–90% các trường hợp viêm đường hô hấp cấp là do virus gây ra, đặc biệt là virus cúm, virus hợp bào hô hấp (RSV), adenovirus, coronavirus, rhinovirus….
Ngoài ra, một số trường hợp do vi khuẩn như Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, Staphylococcus aureus cũng có thể là nguyên nhân, thường xuất hiện sau khi cơ thể bị nhiễm virus.
Virus là thủ phạm gây hơn 80% trường hợp viêm đường hô hấp cấp
2.2. Thời tiết và môi trường sống
Không khí lạnh và độ ẩm cao vào mùa mưa bão khiến niêm mạc hô hấp bị khô và giảm khả năng đề kháng, tạo điều kiện cho mầm bệnh xâm nhập.
Bên cạnh đó, ô nhiễm không khí, khói thuốc lá, bụi mịn hay việc ở trong không gian kín, điều hòa lâu ngày cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
Không khí lạnh, thời tiết mưa bão khiến hệ hô hấp nhạy cảm và dễ tổn thương hơn
2.3. Hệ miễn dịch suy yếu
Người có sức đề kháng yếu như trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mãn tính (đái tháo đường, tim mạch, COPD…) dễ bị virus tấn công hơn bình thường.
2.4. Thói quen sinh hoạt thiếu lành mạnh
Ngủ không đủ giấc, căng thẳng kéo dài, chế độ ăn thiếu vitamin, ít vận động hay sử dụng rượu bia, thuốc lá thường xuyên cũng làm giảm khả năng miễn dịch, khiến cơ thể dễ mắc bệnh hơn.
Thiếu ngủ, căng thẳng kéo dài làm suy yếu hệ miễn dịch
3. Dấu hiệu viêm đường hô hấp cấp
Triệu chứng của viêm đường hô hấp cấp có thể khác nhau tùy theo vị trí viêm và nguyên nhân gây bệnh, tuy nhiên, các dấu hiệu thường gặp bao gồm:
● Sốt nhẹ đến cao (38-40°C), đôi khi kèm rét run.
● Ho khan hoặc ho có đờm, ho tăng về đêm hoặc sáng sớm.
● Đau rát họng, khàn tiếng, khó nói, khó nuốt.
● Nghẹt mũi, chảy nước mũi, cảm giác nặng đầu, mệt mỏi.
● Đau tức ngực, khó thở, thở khò khè (thường gặp trong viêm phế quản hoặc viêm phổi).
Ở trẻ nhỏ, có thể xuất hiện thêm các biểu hiện như biếng ăn, quấy khóc, thở nhanh, co lõm lồng ngực – đây là những dấu hiệu cảnh báo cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay để được xử trí kịp thời.
Ho, sốt, đau họng, sổ mũi là những triệu chứng viêm đường hô hấp cấp phổ biến
4. Điều trị viêm đường hô hấp cấp như thế nào?
Việc điều trị viêm đường hô hấp cấp cần tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, mức độ nghiêm trọng và tình trạng sức khỏe của từng người.
4.1. Điều trị nguyên nhân
Hầu hết các trường hợp viêm hô hấp cấp do virus có thể tự khỏi sau 5–7 ngày với chế độ nghỉ ngơi, uống đủ nước và dinh dưỡng hợp lý. Ngoài ra, để giảm nhẹ triệu chứng, người bệnh có thể uống thuốc hạ sốt (paracetamol), thuốc giảm ho, xịt mũi hoặc dung dịch muối sinh lý. Đối với các trường hợp do vi khuẩn, bác sĩ có thể chỉ định kháng sinh phù hợp dựa trên tình trạng lâm sàng, tránh tự ý dùng thuốc để hạn chế kháng thuốc.
4.2. Điều trị triệu chứng
Đối với các trường hợp triệu chứng nhẹ, bạn có thể tự chăm sóc tại nhà:
● Uống nhiều nước, có thể dùng nước ấm pha mật ong, chanh, gừng giúp làm dịu cổ họng.
● Vệ sinh miệng bằng nước muối ấm 2-3 lần/ngày để sát khuẩn và giảm viêm.
● Hạn chế tiếp xúc với khói thuốc, bụi bẩn hoặc nơi đông người khi chưa khỏi bệnh.
Các trường hợp viêm đường hô hấp cấp nhẹ có thể tự chăm sóc tại nhà
4.3. Theo dõi và tái khám đúng hẹn
Nếu các triệu chứng không giảm sau 5 ngày hoặc có dấu hiệu nặng như khó thở, sốt cao liên tục, đờm vàng xanh, đau tức ngực, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và chẩn đoán chính xác (có thể cần chụp X-quang, xét nghiệm máu hoặc test virus).
5. Làm thế nào để phòng ngừa viêm đường hô hấp cấp
Dưới đây là những cách đơn giản nhưng cực kỳ hiệu quả để xây dựng "hàng rào" bảo vệ vững chắc cho hệ hô hấp của bạn.
5.1. Giữ ấm cơ thể đúng cách
Khi nhiệt độ thay đổi đột ngột, cơ thể rất dễ bị "sốc nhiệt" và làm suy yếu khả năng bảo vệ của niêm mạc đường hô hấp. Việc giữ ấm cơ thể là nguyên tắc số một để giảm thiểu nguy cơ này. Bạn cần đảm bảo:
● Mặc đủ ấm, đặc biệt khi ra ngoài vào sáng sớm hoặc ban đêm.
● Giữ ấm vùng cổ, mũi, bàn tay, bàn chân.
● Không tắm nước lạnh hoặc ra gió ngay sau khi tắm.
Giữ ấm cơ thể là biện pháp không thể thiếu để bảo vệ hệ hô hấp
5.2. Tăng cường hệ miễn dịch
Một hệ miễn dịch khỏe mạnh chính là "vũ khí" tốt nhất để chống lại virus, vi khuẩn. Để tăng cường hệ miễn dịch, bạn cần duy trì chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt khoa học.
● Duy trì chế độ ăn uống cân bằng, đầy đủ chất dinh dưỡng, đặc biệt là Vitamin C, Kẽm, Vitamin D để tăng cường sức đề kháng.
● Uống đủ nước (1,5-2 lít/ngày), tránh rượu bia, nước ngọt có gas.
● Tập thể dục thường xuyên, ngủ đủ 7–8 tiếng mỗi ngày.
● Giữ môi trường sống thông thoáng, lau dọn sạch sẽ, hạn chế nấm mốc.
● Đeo khẩu trang khi ra ngoài và rửa tay thường xuyên bằng xà phòng để hạn chế sự xâm nhập của các tác nhân gây bệnh.
Uống đủ nước mỗi ngày, dù là vào mùa lạnh
5.3. Tiêm phòng đầy đủ
Tiêm phòng là lá chắn khoa học và hiệu quả nhất để phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Các loại vắc-xin như cúm mùa, phế cầu, COVID-19 giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc và biến chứng viêm đường hô hấp cấp, đặc biệt với người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh nền.
Tiêm vắc-xin là biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm
Viêm đường hô hấp cấp là bệnh lý phổ biến nhưng có thể phòng ngừa và kiểm soát hiệu quả nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Trong thời tiết ẩm lạnh của mùa mưa bão, hãy chủ động chăm sóc sức khỏe bằng cách giữ ấm, ăn uống khoa học, tăng cường miễn dịch và đi khám định kỳ để bảo vệ bản thân và gia đình.
Nếu bạn hoặc người thân xuất hiện triệu chứng ho kéo dài, sốt, khó thở hoặc đau tức ngực, đừng chủ quan, hãy đến Phòng khám Bệnh viện Đại học Y Dược 1 để được các bác sĩ chuyên khoa Hô hấp thăm khám, chẩn đoán chính xác và điều trị kịp thời.
Chăm sóc sức khỏe chủ động, liên hệ ngay hotline 1900 6923 để đặt lịch thăm khám ngay hôm nay!
