Mất ngủ kéo dài khiến cơ thể mệt mỏi, tinh thần sa sút và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống. Trong nhiều trường hợp, người bệnh tìm đến thuốc ngủ như một giải pháp nhanh chóng giúp đưa họ vào giấc ngủ. Tuy nhiên, việc tự ý sử dụng hoặc lạm dụng thuốc ngủ, kể cả các thuốc ngủ không kê đơn và thực phẩm chức năng hỗ trợ giấc ngủ có thể dẫn đến “phản tác dụng”, thậm chí gây ra những tác dụng phụ nguy hiểm.
Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ thuốc ngủ là gì, công dụng ra sao và đặc biệt là tác hại của thuốc ngủ khi sử dụng sai cách, đồng thời đưa ra những lời khuyên để dùng thuốc một cách an toàn, hiệu quả.
1. Thuốc ngủ là gì?
Thuốc ngủ là nhóm dược phẩm có tác dụng an thần, giúp người sử dụng dễ dàng đi vào giấc ngủ và duy trì giấc ngủ. Nhóm thuốc này thường được chỉ định trong điều trị ngắn hạn các rối loạn giấc ngủ như mất ngủ, khó ngủ, thức giấc giữa đêm hoặc ngủ không sâu giấc.
Có 3 loại thuốc ngủ chính là:
● Thuốc ngủ không kê đơn (OTC): Đây là các loại thuốc ngủ có thể mua tự do mà không cần toa từ bác sĩ. Chúng thường chứa hoạt chất kháng histamin, thường được sử dụng để kiểm soát tình trạng dị ứng, điều trị ho, sốt, cảm lạnh, nghẹt mũi. Nhưng vì có tác dụng an thần nên cũng được bán trên thị trường như một dạng thuốc ngủ.
● Thuốc ngủ kê đơn: Được chỉ định phổ biến nhất là nhóm Benzodiazepine, có tác dụng tăng cường hoạt động của chất dẫn truyền thần kinh GABA (gamma-aminobutyric acid) trong não, tạo ra hiệu ứng an thần, giảm lo âu và gây ngủ.
● Các loại thực phẩm chức năng: Trên thị trường hiện nay có nhiều loại thực phẩm chức năng được quảng cáo có công dụng cải thiện giấc ngủ. Hầu hết chúng chứa Melatonin - một hormone tự nhiên trong cơ thể giúp điều hòa chu kỳ giấc ngủ - thức. Ngoài ra, một số loại thảo dược như hoa cúc, lạc tiên, valerian cũng được sử dụng rộng rãi nhờ tác dụng hỗ trợ an thần.
Thuốc ngủ không có tác dụng chữa mất ngủ tận gốc, mà chỉ là biện pháp hỗ trợ tạm thời giúp người bệnh ngủ được khi cần thiết. Vì vậy, việc sử dụng thuốc ngủ cần được kiểm soát chặt chẽ bởi bác sĩ.
Thuốc ngủ là nhóm dược phẩm có tác dụng an thần, giúp người sử dụng dễ đi vào giấc ngủ
2. Công dụng của thuốc ngủ
Mục đích chính của thuốc ngủ là giúp người sử dụng dễ dàng đi vào giấc ngủ, duy trì giấc ngủ liên tục và sâu hơn. Nhờ đó, sử dụng thuốc ngủ mang lại lợi ích trong những trường hợp cụ thể như:
● Cải thiện chất lượng giấc ngủ: Hỗ trợ điều trị ngắn hạn các rối loạn giấc ngủ, giúp người bệnh đi vào giấc ngủ dễ dàng và ngủ sâu hơn, đồng thời thiết lập lại nhịp sinh học giúp việc đi ngủ và thức dậy đều đặn, mang lại hiệu quả phục hồi cơ thể tốt hơn.
● Ổn định tâm trạng trong ngắn hạn: Tác dụng an thần của thuốc ngủ còn hỗ trợ giảm lo âu, căng thẳng, giúp tinh thần ổn định.
● Hỗ trợ trong các tình huống đặc biệt: Đối với những người thường xuyên di chuyển qua nhiều múi giờ có thể bị mất ngủ tạm thời (jet lag) hoặc trong các trường hợp gây mê phẫu thuật.
Thuốc ngủ thường được chỉ định trong điều trị các trường hợp rối loạn giấc ngủ tạm thời
3. Bị mất ngủ có nên sử dụng thuốc ngủ không?
Mất ngủ là tình trạng phổ biến, có thể xảy ra tạm thời do căng thẳng, lo âu, thay đổi thói quen sinh hoạt. Trường hợp mất ngủ kéo dài trên 3 tuần có thể coi là mất ngủ mãn tính, cần thăm khám bác sĩ để xác định chính xác nguyên nhân và điều trị phù hợp. Tuy nhiên, không phải trường hợp mất ngủ nào cũng cần dùng đến thuốc.
Một số trường hợp có thể sử dụng thuốc ngủ để hỗ trợ điều trị mất ngủ như:
● Người mất ngủ do các vấn đề về thần kinh hoặc rối loạn tâm thần như lo âu, trầm cảm, trải qua sự kiện đau buồn…
● Người bị rối loạn đồng hồ sinh học do di chuyển qua nhiều múi giờ hoặc ngủ nghỉ không có giờ giấc.
● Mất ngủ do làm việc quá sức, dẫn đến mệt mỏi, khó ngủ, ngủ không sâu giấc hoặc nhạy cảm, dễ bị đánh thức.
Chỉ nên sử dụng thuốc ngủ khi có chỉ định của bác sĩ. Việc tự ý mua và sử dụng thuốc ngủ có thể dẫn đến nhiều hậu quả nguy hiểm, đặc biệt là khi không hiểu rõ về liều lượng, cách dùng và các tương tác thuốc.
4. Tác hại của thuốc ngủ khi sử dụng sai cách
Đối với những người bị mất ngủ, uống thuốc ngủ là giải pháp tạm thời giúp bạn dễ đi vào giấc ngủ, cải thiện chất lượng giấc ngủ và lấy lại năng lượng cho ngày hôm sau. Tuy nhiên, việc sử dụng sai cách hoặc lạm dụng thuốc ngủ có thể gây tác dụng phụ không mong muốn, thậm chí ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.
Ngay cả khi sử dụng đúng liều, bạn vẫn có thể gặp phải các triệu chứng khó chịu như:
● Đau đầu, chóng mặt, dễ té ngã.
● Khô miệng, buồn nôn.
● Phát ban, kích ứng da.
● Táo bón hoặc tiêu chảy, tăng cân.
● Buồn ngủ kéo dài, thiếu tỉnh táo vào ban ngày.
● Suy nhược cơ thể, mệt mỏi kéo dài.
Thuốc ngủ có thể gây ra các tác dụng phụ như gây đau đầu, chóng mặt, mệt mỏi khi tỉnh giấc
Khi sử dụng thuốc ngủ liều cao trong thời gian dài mà không có hướng dẫn từ bác sĩ, bạn có thể đối mặt với các hậu quả nghiêm trọng như:
● Giảm trí nhớ: Dùng thuốc ngủ lâu ngày, đặc biệt là nhóm benzodiazepine, có thể ảnh hưởng đến chức năng nhận thức, gây đãng trí, giảm khả năng tập trung, thậm chí làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ ở người cao tuổi.
● Buồn ngủ kéo dài: Dù đã ngủ đủ giấc nhờ thuốc, nhưng khi thức dậy, bạn có thể cảm thấy mệt mỏi, khó tập trung, thậm chí ngủ gật vào ban ngày. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến năng suất làm việc và học tập mà còn tiềm ẩn nguy cơ gây tai nạn giao thông hoặc tai nạn lao động do thiếu tỉnh táo.
● Gây tương tác nguy hiểm với các thuốc khác: Việc sử dụng cùng lúc thuốc ngủ với các loại thuốc khác như thuốc chống trầm cảm, thuốc kháng sinh, thuốc huyết áp… hoặc khi dùng chung với rượu, chất kích thích có thể gây ức chế hệ thần kinh trung ương có thể dẫn đến thở chậm, thậm chí tử vong.
● Rối loạn giấc ngủ trầm trọng hơn: Sử dụng thuốc ngủ lâu ngày có thể khiến giấc ngủ tự nhiên bị rối loạn nghiêm trọng. Bên cạnh đó, cơ thể của bạn sẽ dần thích nghi với liều lượng thuốc và dẫn đến nhờn thuốc. Để đạt được hiệu quả ngủ như ban đầu, bạn sẽ cần tăng liều và không thể ngủ nếu không có thuốc.
● Nghiện thuốc ngủ: Việc sử dụng thuốc ngủ trong thời gian dài mà không có sự kiểm soát của bác sĩ có thể dẫn đến nghiện thuốc. Khi cố gắng ngừng thuốc, bạn sẽ phải đối mặt với các triệu chứng cai nghiện khó chịu như lo âu, bồn chồn, mất ngủ trầm trọng hơn, và thậm chí là co giật.
5. Hướng dẫn sử dụng thuốc ngủ an toàn
Để cải thiện chất lượng giấc ngủ hiệu quả, đảm bảo an toàn cho sức khỏe khi sử dụng thuốc ngủ, bạn cần tuân thủ các nguyên tắc sau:
● Không tự ý mua và sử dụng: Người bệnh nên thăm khám với bác sĩ chuyên khoa để được chẩn đoán chính xác và chỉ định loại thuốc, liều lượng, thời gian dùng phù hợp. Đồng thời, bạn cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ về các loại thuốc đang sử dụng, để tránh tương tác nguy hiểm.
● Sử dụng thuốc đúng hướng dẫn: Bác sĩ sẽ tư vấn về cách dùng thuốc, các loại thuốc chống chỉ định sử dụng cùng lúc cũng như các tác dụng phụ có thể gặp phải. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ để hiểu rõ, đảm bảo an toàn khi sử dụng thuốc ngủ.
● Theo dõi tác dụng phụ: Sau khi uống thuốc, nếu có các biểu hiện bất thường như chóng mặt, buồn nôn, tim đập nhanh, khó thở… hãy trao đổi với bác sĩ để điều chỉnh liều lượng hoặc chỉ định loại thuốc phù hợp hơn.
● Không dừng thuốc đột ngột: Nếu bạn đã sử dụng thuốc ngủ trong một thời gian dài, việc ngừng thuốc đột ngột có thể gây ra hội chứng cai thuốc khó chịu và nguy hiểm. Bác sĩ sẽ hướng dẫn bạn cách giảm liều từ từ để cơ thể có thời gian thích nghi, giảm thiểu các triệu chứng.
● Không uống thuốc khi chưa đi ngủ: Thời gian uống thuốc phù hợp thường là 15-30 phút trước khi đi ngủ, tùy thuộc vào loại thuốc và thời gian tác dụng của nó. Không nên uống thuốc nếu bạn chưa đi ngủ vì thuốc ngủ có tác dụng ức chế não bộ, có thể làm tăng nguy cơ xảy ra các tình huống nguy hiểm nếu bạn thực hiện các hoạt động, công việc không có người giám sát sau khi uống thuốc.
● Không uống cùng rượu hoặc các chất kích thích: Tuyệt đối không kết hợp thuốc ngủ với rượu, bia hoặc các chất kích thích khác như cà phê, thuốc lá, vì sẽ làm tăng tác dụng ức chế lên hệ thần kinh trung ương, gây hậu quả nguy hiểm.
● Kết hợp với các biện pháp không dùng thuốc: Thuốc ngủ chỉ là giải pháp tạm thời. Bạn nên kết hợp với các liệu pháp thư giãn, điều chỉnh thói quen sinh hoạt và giờ giấc ngủ hợp lý để tăng hiệu quả điều trị mất ngủ, cải thiện chất lượng giấc ngủ lâu dài.
Thuốc chỉ là giải pháp tạm thời, bạn nên kết hợp với các liệu pháp thư giãn, điều chỉnh thói quen sinh hoạt để cải thiện chất lượng giấc ngủ hiệu quả
Thuốc ngủ có thể là cứu cánh tạm thời cho người mất ngủ, nhưng nếu sử dụng sai cách sẽ gây ra nhiều tác hại nghiêm trọng cho sức khỏe thể chất và tinh thần. Để chống mất ngủ và cải thiện chất lượng giấc ngủ, bạn hoàn toàn có thể áp dụng các liệu pháp thư giãn và biện pháp tự nhiên mà không cần dùng đến thuốc. Tuy nhiên, nếu tình trạng mất ngủ, khó ngủ kéo dài và ảnh hưởng nghiêm trọng đến thể chất, tinh thần và chất lượng cuộc sống, bạn nên thăm khám với bác sĩ chuyên khoa để điều trị hiệu quả.
Phòng khám Bệnh viện Đại học Y Dược 1 quy tụ đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Giấc ngủ & Thần kinh giàu kinh nghiệm, cùng hệ thống đo đa ký giấc ngủ hiện đại giúp chẩn đoán chính xác nguyên nhân. Các bác sĩ sẽ đưa ra phác đồ điều trị phù hợp, bao gồm cả việc cân nhắc sử dụng thuốc ngủ một cách an toàn và hiệu quả, đồng thời kết hợp các biện pháp không dùng thuốc để bạn có thể tìm lại giấc ngủ tự nhiên và khỏe mạnh.
Liên hệ ngay hotline 1900 6923 để được tư vấn và đặt lịch khám với các chuyên gia ngay hôm nay!
