Trời lạnh là thời điểm nguy cơ đột quỵ gia tăng rõ rệt, không chỉ ở người cao tuổi mà những người trẻ cũng bị đe dọa. Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột có thể khiến huyết áp tăng cao, mạch máu co thắt và làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông – những yếu tố trực tiếp dẫn đến đột quỵ. Bài viết dưới đây sẽ chia sẻ các nguyên tắc phòng ngừa đột quỵ khi trời lạnh sẽ để chủ động bảo vệ sức khỏe, phát hiện sớm nguy cơ và giảm thiểu tối đa những biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra.

 

 

1. Tại sao nguy cơ đột quỵ tăng khi trời lạnh?

 Thời tiết lạnh làm gia tăng nguy cơ đột quỵ thông qua các cơ chế sinh học và thay đổi lối sống. Các chuyên gia y tế ghi nhận tỷ lệ đột quỵ có thể tăng từ 5 – 10%  khi nhiệt độ giảm.

 Dưới đây là những lý do chính tại sao thời tiết lạnh gây ra đột quỵ:

1.1. Cơ chế sinh học của cơ thể

 Khi tiếp xúc với luồng khí lạnh, cơ thể sẽ có phản ứng tự nhiên là co mạch máu ngoại biên (dưới da) để giữ nhiệt cho các cơ quan nội tạng. Tuy nhiên, việc mạch máu bị thu hẹp lại khiến áp lực máu lưu thông tăng vọt. Đối với những người đã có sẵn nền tảng cao huyết áp, sự gia tăng đột ngột này dễ dẫn đến đứt mạch máu não (xuất huyết não).

 ●     Co mạch và huyết áp cao: Khi tiếp xúc với cái lạnh, các mạch máu sẽ tự động co lại (co mạch) để giữ nhiệt cho cơ thể. Việc thu hẹp này khiến tim phải làm việc mạnh hơn, dẫn đến huyết áp tăng đột ngột. Đây là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây ra cả đột quỵ do thiếu máu cục bộ và đột quỵ xuất huyết não.

 ●     Máu đặc và dễ đông hơn: Nhiệt độ thấp khiến máu trở nên nhớt (đặc) và "dính" hơn. Sự thay đổi này tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành các cục máu đông, có thể gây tắc nghẽn dòng máu lên não.

 ●     Viêm nhiễm do dịch bệnh: Mùa lạnh là cao điểm của các bệnh cúm và nhiễm trùng đường hô hấp. Những bệnh này gây ra tình trạng viêm toàn thân, có thể làm tổn thương mạch máu hoặc làm mất ổn định các mảng bám trong động mạch, dẫn đến đột quỵ

 ● Rối loạn nhịp tim và co thắt mạch vành: Trời lạnh làm tăng hoạt động của hệ thần kinh giao cảm, dễ gây rối loạn nhịp tim, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc người mắc bệnh tim mạch. Những rối loạn này làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối, từ đó gây đột quỵ.

 Trời lạnh khiến mạch máu tự động co lại làm cho huyết áp dễ tăng cao

1.2. Các yếu tố lối sống và môi trường

 Không chỉ tác động trực tiếp lên hệ tim mạch, thời tiết lạnh còn âm thầm làm thay đổi thói quen sinh hoạt hằng ngày, từ đó góp phần làm tăng nguy cơ đột quỵ, đặc biệt ở người trung niên và cao tuổi.

 ●     Mất nước: Mọi người thường ít cảm thấy khát và uống ít nước hơn trong thời tiết lạnh. Điều này khiến cơ thể rơi vào tình trạng mất nước, khiến máu đặc hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho sự hình thành cục máu đông – nguyên nhân trực tiếp gây đột quỵ não.

 ●     Ít vận động: Thời tiết lạnh khiến mọi người ngại ra ngoài và có xu hướng ngồi một chỗ nhiều hơn. Việc thiếu vận động không chỉ làm tăng cân mà còn góp phần làm rối loạn chuyển hóa lipid, tăng cholesterol máu và thúc đẩy xơ vữa động mạch. Đây đều là những yếu tố nguy cơ quan trọng liên quan chặt chẽ đến đột quỵ.

 ●     Gắng sức quá mức: Các hoạt động gắng sức trong cái lạnh như dọn dẹp nhà cửa nặng nhọc hoặc tập thể dục cường độ cao ngoài trời có thể gây ra sự gia tăng đột ngột nhịp tim và huyết áp. Ở những người có bệnh nền tim mạch, tăng huyết áp hoặc mạch máu não đã xơ cứng, sự thay đổi đột ngột này có thể trở thành “giọt nước tràn ly”, kích hoạt cơn đột quỵ nguy hiểm.

 ●     Chế độ ăn uống thay đổi: Vào mùa đông, mọi người có xu hướng tiêu thụ nhiều thực phẩm giàu muối và chất béo hơn, điều này làm tăng huyết áp và cholesterol, thúc đẩy quá trình xơ vữa mạch máu, từ đó làm tăng nguy cơ đột quỵ khi trời lạnh.

 Chính sự kết hợp của các yếu tố lối sống và môi trường trong mùa đông đã tạo nên “điều kiện thuận lợi” khiến nguy cơ đột quỵ tăng cao, đặc biệt ở những người chủ quan với sức khỏe hoặc đã có sẵn yếu tố nguy cơ tim mạch.

 Thời tiết lạnh khiến mọi người ngại ra đường và ít vận động hơn

2. Những ai dễ đột quỵ khi trời lạnh?

 Dù thời tiết lạnh có thể ảnh hưởng đến bất kỳ ai, nhưng các nhóm sau đây cần đặc biệt lưu ý:

 ●     Người cao tuổi (đặc biệt là trên 65 tuổi): Do hệ mạch máu đã bị lão hóa, khả năng co giãn kém và cơ chế điều tiết thân nhiệt suy giảm.

 ●     Người có tiền sử cao huyết áp: Tăng huyết áp là “kẻ giết người thầm lặng”. Khi trời lạnh, huyết áp dễ tăng vọt nếu không được kiểm soát tốt, làm tăng nguy cơ xuất huyết não và nhồi máu não.

 ●     Người mắc bệnh lý chuyển hóa: Tiểu đường, mỡ máu cao (máu nhiễm mỡ) làm tổn thương thành mạch và tăng nguy cơ hình thành cục máu đông.

 ●     Người lạm dụng rượu bia và thuốc lá: Chất kích thích làm co mạch và tăng nhịp tim, kết hợp với thời tiết lạnh sẽ tạo thành “ngòi nổ” nguy hiểm.

 ●     Người lười vận động: Việc thiếu vận động làm tuần hoàn máu kém, dễ tích tụ mỡ thừa, tăng cân và rối loạn chuyển hóa.

 ●     Người có tiền sử đột quỵ hoặc gia đình có người từng đột quỵ: Nguy cơ tái phát đột quỵ ở nhóm này rất cao, đặc biệt khi không tuân thủ điều trị và tầm soát định kỳ.

 Người cao tuổi là đối tượng dễ đột quỵ khi trời lạnh do hệ mạch máu đã bị lão hóa

3. Những "khung thời gian" nguy hiểm cần lưu ý

 Bên cạnh nhóm đối tượng nguy cơ, thời điểm sinh hoạt trong ngày cũng đóng vai trò quan trọng trong việc làm tăng nguy cơ đột quỵ khi trời lạnh.

 ●     Sáng sớm khi vừa ngủ dậy: Đây được xem là một trong những khung giờ nguy hiểm nhất vì huyết áp thường có xu hướng tăng tự nhiên để chuẩn bị cho các hoạt động trong ngày. Việc tiếp xúc với không khí lạnh khi vừa ngủ dậy sẽ khiến cơ thể sẽ bị sốc nhiệt, huyết áp tăng vọt ngoài tầm kiểm soát, dẫn đến nguy cơ vỡ mạch máu não.

 ● Nửa đêm đi vệ sinh: Việc rời khỏi chăn ấm và tiếp xúc đột ngột với môi trường lạnh tạo ra cú sốc nhiệt đối với cơ thể, đặc biệt ở người cao tuổi và người có bệnh nền tim mạch. Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột này có thể kích thích tăng huyết áp và dẫn đến đột quỵ nếu không được chú ý phòng ngừa.

 Thời điểm vừa ngủ dậy vào sáng sớm là khung giờ có nguy cơ đột quỵ cao

4. Nhận diện dấu hiệu đột quỵ và cách xử trí

 Việc nhận diện sớm giúp tăng cơ hội sống và giảm di chứng. Hãy ghi nhớ nguyên tắc FAST:

 ●     F (Face): Méo miệng, lệch mặt

 ●     A (Arm): Yếu hoặc liệt tay chân một bên

 ●     S (Speech): Nói khó, nói ngọng, không nói được

 ●     T (Time): Thời gian vàng – gọi cấp cứu ngay

 Ngoài ra, người bệnh có thể xuất hiện đau đầu dữ dội, chóng mặt, mất thăng bằng, nhìn mờ hoặc hôn mê.

 Nếu thấy người thân có một trong các biểu hiện trên, hãy bình tĩnh và xử trí như sau:

 ●     Gọi ngay cấp cứu 115 hoặc đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế có khả năng can thiệp đột quỵ gần nhất.

 ●     Để bệnh nhân nằm nghiêng 45 độ, nới lỏng quần áo.

 ●     Tuyệt đối không cho bệnh nhân ăn uống, ngậm thuốc hạ huyết áp hay cạo gió, châm cứu đầu ngón tay vì sẽ làm mất "thời gian vàng".

 ●     Ghi nhớ thời điểm khởi phát triệu chứng để cung cấp thông tin cho bác sĩ.

 Gọi cấp cứu hoặc đưa người bị đột quỵ đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt

5. Nguyên tắc 3 không - 3 nên để phòng ngừa đột quỵ khi trời lạnh

 Khi thời tiết chuyển lạnh, sự thay đổi nhiệt độ đột ngột có thể khiến mạch máu co thắt, huyết áp tăng nhanh và làm gia tăng nguy cơ đột quỵ, đặc biệt ở người cao tuổi và người có bệnh lý nền. Việc tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc “3 KHÔNG – 3 NÊN” dưới đây sẽ giúp giảm thiểu đáng kể nguy cơ xảy ra biến cố nguy hiểm.

3 KHÔNG:

 ●     Không thay đổi nhiệt độ đột ngột: Tránh việc vừa ngủ dậy đã bước ngay ra khỏi giường. Hãy ngồi dậy từ từ, xoa nóng chân tay khoảng 5 phút trước khi bước ra ngoài.

 ●     Không tắm muộn: Tuyệt đối không tắm sau 20 giờ tối, đặc biệt là tắm nước quá nóng hoặc quá lạnh ở nơi không kín gió.

 ●     Không tập thể dục quá sớm: Những cụ già có thói quen đi bộ lúc 4-5 giờ sáng khi sương muối còn dày là cực kỳ nguy hiểm. Hãy chờ khi mặt trời lên và nhiệt độ ấm hơn.

 Khi tỉnh giấc vào sáng sớm nên ngồi dậy từ từ và xoa nóng tay chân trước khi xuống giường

3 NÊN:

 ●     Nên giữ ấm cơ thể: Đặc biệt là vùng đầu, cổ, ngực và bàn chân. Nhiệt độ thoát ra từ vùng đầu là rất lớn, do đó hãy luôn đội mũ len khi ra ngoài.

 ●     Nên kiểm soát chỉ số sức khỏe: Đo huyết áp hàng ngày và duy trì uống thuốc đều đặn theo chỉ định của bác sĩ (không tự ý bỏ thuốc).

 ●     Nên uống đủ nước ấm: Uống nước ấm ngay cả khi không khát để giúp máu lưu thông tốt hơn, giảm độ đậm đặc của máu.

 Giữ ấm khi trời lạnh, đặc biệt là với người cao tuổi để tránh mạch máu co đột ngột

6. Chế độ ăn uống giúp phòng ngừa đột quỵ khi trời lạnh

 Dinh dưỡng không chỉ cung cấp năng lượng mà còn đóng vai trò như một "liều thuốc" tự nhiên giúp gia cố thành mạch bền vững hơn. Để giảm thiểu rủi ro đột quỵ khi trời lạnh, bạn nên ưu tiên các nhóm thực phẩm sau:

 ●     Thực phẩm giàu Omega-3: Các loại cá béo (cá hồi, cá thu) và hạt (óc chó, hạt chia) giúp giảm nồng độ Triglyceride, chống viêm thành mạch và ngăn ngừa sự hình thành các mảng xơ vữa.

 ●     Rau xanh lá đậm: Cải bó xôi, súp lơ xanh cung cấp lượng lớn Axit Folic, Magie và Vitamin K – những dưỡng chất "vàng" giúp kiểm soát áp lực máu và bảo vệ lớp nội mạc mạch máu não.

 ●     Gia vị có tính "ấm": Gừng, tỏi, hành tây chứa các hoạt chất giúp làm giãn mạch nhẹ, kích thích tuần hoàn máu và giúp cơ thể sinh nhiệt tốt hơn từ bên trong.

 ●     Hạn chế tối đa muối và chất béo bão hòa: Ăn quá mặn là nguyên nhân trực tiếp gây tích nước và tăng huyết áp kịch phát. Trong khi đó, đồ chiên rán chứa nhiều Cholesterol xấu (LDL) sẽ làm tăng độ nhớt của máu, dễ gây tắc nghẽn mạch máu giữa trời lạnh.

 Sử dụng các thảo dược có tính ấm trong thực đơn khi trời lạnh

7. Tầm soát đột quỵ - Chìa khóa bảo vệ sự sống!

 Đột quỵ có thể phòng ngừa nếu được tầm soát và kiểm soát yếu tố nguy cơ sớm. Tại Phòng khám Bệnh viện Đại học Y Dược 1, gói tầm soát đột quỵ được thiết kế khoa học, giúp nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường ngay cả khi cơ thể chưa có triệu chứng thông qua các kỹ thuật hiện đại như:

 ●     Đo và theo dõi huyết áp 24 giờ

 ●     Xét nghiệm mỡ máu, đường huyết, đông máu

 ●     Siêu âm tim, siêu âm Doppler mạch cảnh

 ●     Chụp CT Scan, MRI não

 Tầm soát đột quỵ cùng trang thiết bị hiện đại và đội ngũ chuyên gia tại PKBVDHYD1

 Với hệ thống trang thiết bị hiện đại và đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm, Phòng khám Bệnh viện Đại học Y Dược 1 đã giúp khách hàng chủ động nhận diện nguy cơ, can thiệp sớm và phòng tránh đột quỵ hiệu quả, đặc biệt trong mùa lạnh.

 Đột quỵ khi trời lạnh không phải là vấn đề hiếm gặp, đặc biệt ở người cao tuổi và người có bệnh nền tim mạch. Hiểu rõ tại sao nguy cơ đột quỵ tăng khi trời lạnh, nhận diện sớm dấu hiệu và chủ động phòng ngừa là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe và tính mạng. Đừng đợi đến khi biến cố xảy ra mới hành động – hãy tầm soát và chăm sóc sức khỏe ngay từ hôm nay.

 Liên hệ hotline 1900 6923 để được tư vấn và đặt lịch tầm soát đột quỵ tại PKBVDHYD1, đồng hành cùng bạn trong hành trình phòng ngừa đột quỵ và bảo vệ sự sống, đặc biệt trong mùa lạnh.