Rối loạn lo âu là một nhóm bệnh tâm thần gây ra lo lắng, sợ hãi dữ dội, thường xuyên và không thể kiểm soát về các tình huống hàng ngày. Rối loạn lo âu có thể gây tác động tiêu cực đến sức khỏe và cuộc sống, khiến bạn gặp khó khăn trong việc đi làm, đi học, gặp gỡ người khác hoặc tham gia vào các sự kiện xã hội. Nguyên nhân gây rối loạn lo âu rất phức tạp, một số yếu tố sau đây có thể đóng một vai trò nào đó làm tăng nguy cơ rối loạn lo âu:

 

 

1. Vấn đề sức khỏe

 Một số vấn đề sức khỏe, đặc biệt là các cơn đau thường xuyên hoặc bệnh mạn tính như: hen suyễn, bệnh tiểu đường, bệnh tim mạch, rối loạn hô hấp, đau mãn tính, hội chứng ruột kích thích, ung thư,… làm tăng nguy cơ rối loạn lo âu. Thông thường thì phụ nữ khi mắc bệnh mạn tính sẽ bị ảnh hưởng và dễ gặp các triệu chứng rối loạn lo âu hơn so với đàn ông.

 Các triệu chứng do lo lắng như đau cơ, đau ngực, tim đập nhanh, đau đầu và chóng mặt có thể làm gia tăng sự lo lắng hiện có. Ngược lại, khi bạn bị rối loạn lo âu, sự lo lắng của bạn có thể làm trầm trọng thêm chứng bệnh mà bạn đang gặp phải cũng như gây ảnh hưởng tiêu cực cho quá trình điều trị.

 Các bệnh lý mạn tính làm tăng nguy cơ rối loạn lo âu

2. Chấn thương

 Một số chấn thương tâm lý thời thơ ấu và thanh thiếu niên bao gồm lạm dụng thể chất hoặc tình cảm, bị bỏ rơi, bị bạo lực gia đình, bị bắt nạt, chứng kiến các sự kiện gây sốc hoặc đau thương khác, có thể là yếu tố nguy cơ gây rối loạn lo âu tại thời điểm đó hoặc sau khi trưởng thành.

 Một số tình huống khác có thể gây ra những cú sốc tâm lý cho người trưởng thành như:

 -       Cái chết của người thân yêu;

 -       Bị chấn thương hoặc gặp một tình huống đe dọa tính mạng;

 -       Ly hôn hoặc tranh chấp quyền nuôi con;

 -       Thất nghiệp hoặc phá sản;

 -       Bị lạm dụng tình dục;

 -   Đối mặt với những vấn đề pháp lý.

 Những người từng bị chấn thương trong quá khứ như bị gãy xương, mất một bộ phận nào đó trên cơ thể,… cũng có nguy cơ bị rối loạn lo âu cao hơn.

 Các tổn thương tâm lý thời niên thiếu có thể là yếu tố dẫn đến rối loạn lo âu

3. Căng thẳng kéo dài

 Những sự kiện gây căng thẳng hoặc sự tích tụ các tình huống căng thẳng trong cuộc sống hàng ngày có thể gây ra lo lắng quá mức. Một số trường hợp có thể khiến bạn bị căng thẳng như:

 -       Căng thẳng trong công việc;

 -       Căng thẳng trong học hành;

 -       Mang thai và sinh con;

 -       Bất hòa, xung đột trong mối quan hệ gia đình, bạn bè và xã hội;

 -       Bị lạm dụng hoặc bạo lực;

 -       Áp lực tài chính về việc tiết kiệm tiền hoặc vay mượn tiền;

 -       Căng thẳng từ các tình huống bất ngờ như thiên tai, dịch bệnh…;

 -   Thay đổi môi trường làm việc, môi trường sống, thời tiết…

 Nếu tình trạng căng thẳng kéo dài và trở thành mạn tính có thể dẫn đến lo lắng và rối loạn lo âu hoặc các vấn đề sức khỏe tâm thần nghiêm trọng khác. Căng thẳng cũng có thể dẫn đến rối loạn ăn uống, rối loạn giấc ngủ hoặc lạm dụng rượu. Các yếu tố này có thể làm trầm trọng thêm sự lo lắng của bạn.

4. Cafein

 Phần lớn mọi người chọn cà phê là giải pháp để tránh những cơn buồn ngủ và để tỉnh táo hơn vào ban ngày. Nó có thể cải thiện tâm trạng và hoàn toàn không gây hại nếu bạn sử dụng ở mức độ vừa phải. Nhưng khi bạn đang lo lắng, bạn không nên uống caffein vì nó có thể làm bạn lo lắng hơn. Một số sản phẩm chứa cafein ngoài cà phê mà bạn nên tránh sử dụng mỗi khi lo lắng là:

 -       Nước tăng lực;

 -       Nước ngọt;

 -       Trà xanh, trà đen và các sản phẩm từ lá trà;

 -   Ca cao và các sản phẩm từ ca cao.

 Đừng sử dụng cafein khi bạn đang lo lắng

 Nếu bạn sử dụng cafein quá 1.000 mg mỗi ngày, bạn có thể gặp một số phản ứng như đau đầu, lo lắng, bồn chồn, run, nhịp tim không đều và khó ngủ.

 Bên cạnh đó, việc sử dụng cafein như một thói quen sẽ khiến bạn bị phụ thuộc vào nó. Khi không sử dụng cafein có thể khiến bạn bị căng thẳng và lo lắng nhiều hơn. 

5. Sử dụng rượu và chất gây nghiện

 Bạn bắt đầu sử dụng chất gây nghiện như thuốc lá, rượu và ma túy, dù vì bất kì lý do nào thì qua thời gian, nó đều có thể gây ra nhiều vấn đề về sức khỏe tâm thần cho bạn. Có thể bạn sử dụng chúng như một cách để kiểm soát sự buồn bã, sự lo lắng và căng thẳng của bản thân. Nhưng khi tác dụng của chất gây nghiện mất đi, tâm trạng của bạn chắc chắn sẽ càng tồi tệ hơn.

 Rượu và ma túy là những chất gây suy giảm và rối loạn chức năng của não bộ, ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thống thần kinh, có thể gây ra các triệu chứng rối loạn lo âu như sợ hãi, run rẩy, lo lắng kéo dài về sức khỏe thể chất và tinh thần của bản thân.

 Bên cạnh đó thì việc cai nghiện thuốc lá, rượu và ma túy sẽ gây ra các phản ứng thể chất và lo lắng nghiêm trọng.

 Sử dụng rượu bia và các chất gây nghiện gây suy giảm và rối loạn chức năng của não bộ

6. Tính cách cá nhân

 Rối loạn lo âu dễ xảy ra với những người có đặc điểm tính cách như cầu toàn, dễ xấu hổ, nhút nhát, thiếu lòng tự trọng hoặc thích kiểm soát. Những tính cách này có thể làm phát triển chứng rối loạn lo âu cả trong thời thơ ấu, thanh thiếu niên hoặc khi đã trưởng thành.

 Những người có cái nhìn tiêu cực về mọi chuyện, thường xuyên nói ra những điều tiêu cực, hoặc có xu hướng suy nghĩ tiêu cực về chính bản thân sẽ dễ bị lo lắng hơn.

 Những người khi còn nhỏ có tính cách quá nhút nhát, thường trốn tránh tham gia các hoạt động đông người hoặc không thể nói chuyện với người khác, không muốn đi đến những địa điểm xa lạ có thể phát triển thành chứng rối loạn lo âu khi trưởng thành.

7. Các tình huống xã hội

 Phỏng vấn xin việc, tham gia một cuộc thi đông người, biểu diễn, thuyết trình trước đám đông… là những tình huống có thể gây lo lắng cho bạn. Nhất là khi bạn đã bị thất bại, gặp phải tình huống xấu hổ hoặc sai lầm thì sự lo lắng của bạn sẽ càng gia tăng trong những lần sau. Những tình huống này dần dần có thể khiến bạn sợ hãi và rời xa các hoạt động xã hội cũng như xa lánh các mối quan hệ.

 Điều quan trọng là bạn cần kiểm soát được các tác nhân này và tìm cho mình một người bạn đồng hành hoặc người hướng dẫn có thể làm giảm bớt sự lo lắng của bạn.

 Các tình huống xã hội có thể gây ra lo lắng

8. Di truyền

 Rối loạn lo âu có thể xảy ra nếu bạn có người thân bị rối loạn lo âu, đặc biệt là bố mẹ hoặc anh chị em. Tuy nhiên, người ta vẫn chưa phân định được yếu tố di truyền hay yếu tố môi trường mới là yếu tố quyết định. Nếu trong gia đình có người bị rối loạn lo âu có thể ảnh hưởng đến tâm trạng của những người khác, hoặc xuất hiện tình trạng trẻ em bắt chước hành vi của người lớn.

9. Thuốc

 Một số loại thuốc có thể gây ra triệu chứng lo lắng vì những tác động của nó đến thần kinh và thể chất như:

 -       Thuốc tránh thai

 -       Thuốc ho và tắc nghẽn

 -   Thuốc giảm cân

 Trong trường hợp những loại thuốc này gây ra những cơn lo lắng nghiêm trọng thì bạn nên trao đổi lại với bác sĩ để tìm một loại thuốc hoặc phương pháp điều trị khác thích hợp hơn.

10. Tình trạng sức khỏe tâm thần khác

 Tình trạng trầm cảm và lo lắng thường xảy ra cùng nhau. Bên cạnh đó một số vấn đề về sức khỏe tâm thần khác như rối loạn ăn uống, rối loạn giấc ngủ, rối loạn tâm thần có thể gây ra lo lắng kéo dài, dẫn đến rối loạn lo âu.

 Lo lắng là cảm xúc bình thường của con người trong nhiều tình huống. Nhưng lo lắng và sợ hãi kéo dài không thể kiểm soát, ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống thì đó là một dấu hiệu mà bạn không nên chủ quan.

 Quan trọng nhất là bạn cần nhận biết được bản thân có đang bị rối loạn lo âu không. Một số triệu chứng rối loạn lo âu bạn cần lưu ý là:

 -       Lo lắng, căng thẳng kéo dài không thể kiểm soát;

 -       Cảm giác ngứa ran và bồn chồn;

 -       Có nỗi sợ hãi đến hoảng loạn, buồn nôn, đổ mồ hôi, run sợ, cảm giác ớn lạnh, choáng váng hoặc ngất xỉu trước một tình huống, sự kiện hoặc con vật nào đó vượt quá mức độ nguy hiểm thực tế;

 -       Nhịp tim nhanh, đánh trống ngực, cảm giác ngột ngạt và khó thở;

 -       Rối loạn ăn uống kèm theo rối loạn tiêu hóa;

 -       Khó ngủ hoặc mất ngủ;

 -   Khó tập trung hoặc suy nghĩ gì khác ngoài những nỗi lo.

 Tình trạng trầm cảm và lo lắng có thể xảy ra cùng lúc

 Nếu bạn có một vài triệu chứng ở trên hoặc nghi ngờ rằng mình đang bị rối loạn lo âu thì hãy đến thăm khám tại các bệnh viện, phòng khám uy tín. Tại đó, bạn có thể bắt đầu bằng một cuộc trò chuyện với bác sĩ tâm lý/tâm thần kinh. Các bác sĩ tâm lý/tâm thần kinh sẽ chẩn đoán và đưa ra cho bạn phương pháp điều trị giúp kiểm soát lo lắng và điều hòa nhịp sống. Hãy nhớ rằng rối loạn lo âu không thể kiểm soát được, bạn sẽ không thể khiến nó biến mất nếu không được điều trị thích hợp.

 Tại Phòng khám Bệnh viện Đại học Y Dược 1, bạn sẽ có cơ hội thăm khám cùng BS.CKII Trần Minh Khuyên, một trong những chuyên gia hàng đầu trong nước trong lĩnh vực Tâm thần kinh & Trị liệu tâm lý. Bác sĩ tốt nghiệp Bác sĩ Đa khoa Đại học Y Dược TPHCM năm 2001, sau đó được đào tạo CKII Chuyên ngành Tâm thần và học Tâm lý trị liệu Trường Tâm lý Thực hành Paris.

 Đến nay, bác sĩ đã có hơn 22 năm gắn bó với nghề, giúp điều trị thành công cho nhiều bệnh nhân mắc các bệnh lý tâm thần kinh và đảm nhận nhiều vai trò quan trọng như:

 ●     2007 – 2009: Phó Trưởng Khoa T4 – Bác sĩ điều trị Bệnh viện Tâm thần TP.HCM

 ●     2009 – 2011: Trung tâm Giám định Pháp y Tâm thần TP.HCM

 ●     2015 – 2018: Trưởng phòng KH – NV, Trưởng phòng Chuyên khoa Lao – Tâm thần – Da liễu Trung tâm Y tế quận 3

 ● 2018 – nay: Bác sĩ điều trị - Phòng khám Bệnh viện Đại học Y Dược 1

 Đừng để những vấn đề tâm lý làm ảnh hưởng đến cuộc sống của bạn. Hãy chủ động tìm kiếm sự giúp đỡ từ các chuyên gia để tìm lại sự cân bằng và sống trọn vẹn hơn.

 Liên hệ ngay hotline 1900 6923 để được tư vấn và đặt lịch khám cùng các chuyên gia tại PKBVDHYD1!

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi BS.CKII Trần Minh Khuyên, Phòng khám Bệnh viện Đại học Y Dược 1.