Ngưng thở khi ngủ ở trẻ em gây ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển thể chất và tinh thần của trẻ. Tuy nhiên, nhiều bậc phụ huynh vẫn chưa hiểu rõ về căn bệnh này, dẫn đến việc chậm trễ trong nhận biết và điều trị. Bài viết này sẽ giúp cha mẹ nhận diện tình trạng này và chủ động hơn trong việc chăm sóc sức khỏe cho con.
1. Ngưng thở khi ngủ ở trẻ em là gì?
Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA) là tình trạng ngưng thở từng đợt trong lúc ngủ do đường thở bị tắc nghẽn. Hội chứng này không chỉ xảy ra ở người lớn mà còn có thể gặp ở trẻ em, đặc biệt là trẻ ở lứa tuổi 2-6 tuổi.
Tình trạng này kéo dài sẽ dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe của trẻ. Ban đầu, trẻ có thể chỉ biểu hiện các triệu chứng nhẹ như ngủ ngáy, khó thở khi ngủ. Tuy nhiên, nếu không được điều trị kịp thời, OSA có thể khiến trẻ:
● Chậm phát triển thể chất.
● Suy giảm nhận thức và học tập.
● Rối loạn hành vi như tăng động, cáu kỉnh, khó kiểm soát cảm xúc.
● Tăng nguy cơ mắc các bệnh lý về tim mạch, huyết áp.
● Tăng nguy cơ tai nạn khi trẻ tham gia các hoạt động thể chất, vui chơi nhưng buồn ngủ, thiếu tỉnh táo.
● Giảm chất lượng giấc ngủ ảnh hưởng đến tâm trạng, năng lượng và các mối quan hệ xã hội của trẻ.
Điều đáng nói, trẻ nhỏ thường chưa đủ nhận thức để bày tỏ với cha mẹ về những khó chịu mình gặp phải, trong khi đó phụ huynh lại bỏ qua các các dấu hiệu hoặc lẫn với hiện tượng "ngủ ngáy bình thường". Do đó, việc nhận biết sớm và điều trị kịp thời ngưng thở khi ngủ ở trẻ là vô cùng quan trọng để bảo vệ sức khỏe và tương lai của con.
Ngưng thở khi ngủ ở trẻ nhỏ nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ
2. Nguyên nhân gây ngưng thở khi ngủ ở trẻ em
Hội chứng ngưng thở khi ngủ ở trẻ chủ yếu liên quan đến những yếu tố gây tắc nghẽn đường thở như:
● Tonsil (amidan) và VA phì đại: Đây là nguyên nhân gây phổ biến nhất gây ngưng thở khi ngủ ở trẻ. Amidan và VA (tuyến hạnh nhân vòm họng) là các cơ quan bạch huyết nằm ở vùng họng. Khi chúng phì đại quá mức do viêm nhiễm tái phát hoặc do cơ địa, có thể gây chèn ép đường thở, đặc biệt khi trẻ nằm ngủ.
● Béo phì: Trẻ thừa cân, béo phì thường có lượng mô mỡ tích tụ nhiều ở vùng cổ và họng, làm hẹp đường thở. Ngoài ra, việc tăng áp lực lên thành ngực và cơ hoành cũng có thể ảnh hưởng đến hô hấp khi ngủ.
● Dị dạng cấu trúc vùng mặt - hàm: Một số trẻ có hàm nhỏ, lưỡi lớn hoặc vòm họng hẹp bẩm sinh, làm tăng nguy cơ ngưng thở khi ngủ.
● Yếu tố di truyền hoặc bệnh lý thần kinh - cơ: Một số trường hợp ngưng thở khi ngủ ở trẻ liên quan đến hội chứng Down, loạn dưỡng cơ hoặc các rối loạn thần kinh vận động.
● Bệnh lý mãn tính: Một số bệnh lý như viêm mũi dị ứng, hen suyễn có thể ảnh hưởng đến khả năng hô hấp trong lúc ngủ của trẻ.
3. Dấu hiệu nhận biết ngưng thở khi ngủ ở trẻ em
Cha mẹ có thể nhận biết sớm chứng ngưng thở khi ngủ ở trẻ qua những dấu hiệu dễ nhận thấy sau:
● Trẻ ngáy to, ngáy ngắt quãng, dừng thở bất thường khi ngủ.
● Trẻ thức giấc nhiều lần trong đêm do thiếu oxy, đổ mồ hôi nhiều.
● Trẻ có tư thế ngủ bất thường như ngửa cổ ra sau, thở bằng miệng hoặc ho khò khè.
● Ban ngày trẻ có biểu hiện mệt mỏi, khó tập trung, ngủ gật bất thường.
● Ở nhóm trẻ sơ sinh, ngưng thở khi ngủ có thể gây chậm phát triển, biếng ăn, quấy khóc khi thức dậy.
Trẻ bị ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn thường có biểu hiện như ngáy to, thở bằng miệng, ho khò khè
4. Chẩn đoán và điều trị ngưng thở khi ngủ ở trẻ em
Khi phát hiện trẻ có các dấu hiệu nghi ngờ ngưng thở khi ngủ, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám sớm để được chẩn đoán chính xác và can thiệp kịp thời. Bác sĩ sẽ tiến hành khám lâm sàng, hỏi bệnh sử kỹ lưỡng và chỉ định các xét nghiệm cần thiết để chẩn đoán chính xác.
Một số phương pháp chẩn đoán ngưng thở khi ngủ ở trẻ thường được chỉ định như:
● Đo đa ký giấc ngủ: Đây là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán ngưng thở khi ngủ. Trẻ sẽ được theo dõi giấc ngủ tại cơ sở y tế với các thiết bị ghi lại hoạt động điện não, nhịp tim, nhịp thở, nồng độ oxy máu, chuyển động của cơ và mắt. Dựa vào kết quả PSG, bác sĩ có thể đánh giá mức độ nghiêm trọng của bệnh.
● Các xét nghiệm khác: Tùy thuộc vào từng trường hợp, bác sĩ có thể yêu cầu chụp X-quang, CT scan, nội soi đường hô hấp trên để tìm nguyên nhân gây tắc nghẽn.
Sau khi có chẩn đoán, bác sĩ sẽ đưa ra phác đồ điều trị phù hợp với nguyên nhân và mức độ bệnh của trẻ. Các phương pháp điều trị hội chứng ngưng thở ở trẻ được áp dụng nhiều nhất bao gồm:
● Điều trị nội khoa bằng thuốc: Các loại thuốc xịt mũi corticoid có thể được sử dụng để giảm sưng viêm ở amidan, VA hoặc niêm mạc mũi do viêm mũi dị ứng. Ngoài ra, bác sĩ có thể kê thuốc kháng histamine đối với trường hợp ngưng thở khi ngủ nguyên nhân là do dị ứng.
● Điều trị bằng áp lực dương liên tục đường thở (CPAP): Trẻ sẽ đeo một mặt nạ khi ngủ, mặt nạ này sẽ cung cấp một luồng khí áp lực dương liên tục, giúp giữ cho đường thở luôn thông thoáng. Mặc dù ban đầu trẻ có thể chưa quen, nhưng CPAP mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc cải thiện chất lượng giấc ngủ và sức khỏe tổng thể.
● Cắt amidan và nạo VA (Adenotonsillectomy): Đây là phương pháp điều trị phổ biến và hiệu quả nhất cho trẻ em khi nguyên nhân chính là do amidan và VA phì đại. Sau phẫu thuật, hầu hết các triệu chứng ngưng thở khi ngủ sẽ được cải thiện đáng kể.
● Phẫu thuật chỉnh hình hàm mặt: Trong các trường hợp hiếm gặp do bất thường cấu trúc xương hàm mặt nghiêm trọng, phẫu thuật có thể được cân nhắc để mở rộng đường thở.
Các loại thuốc xịt mũi corticoid có thể được sử dụng để giảm sưng viêm amidan, VA hoặc niêm mạc mũi ở trẻ
Đối với những trẻ có triệu chứng nhẹ có thể không cần áp dụng các biện pháp điều trị trên. Tuy nhiên, trẻ cần được theo dõi, đồng thời phụ huynh nên khuyến khích và hỗ trợ trẻ thực hiện các phương pháp cải thiện thông thoáng cho đường thở như:
● Giảm cân: Đối với trẻ béo phì, việc giảm cân là rất quan trọng để giảm lượng mỡ tích tụ quanh đường thở. Cha mẹ cần xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh và khuyến khích trẻ tăng cường vận động.
● Thay đổi tư thế ngủ: Hướng dẫn trẻ ngủ nghiêng có thể giúp giảm tắc nghẽn đường thở.
● Tránh các yếu tố kích thích: Hạn chế tiếp xúc với khói thuốc lá, bụi bẩn, phấn hoa nếu trẻ bị dị ứng, vì chúng có thể làm tình trạng viêm nhiễm đường hô hấp trở nên nặng hơn.
● Ghi nhận các triệu chứng: Cha mẹ nên ghi lại tần suất và mức độ của các triệu chứng ngưng thở khi ngủ, cũng như bất kỳ thay đổi nào trong hành vi hoặc sức khỏe của trẻ để cung cấp thông tin cho bác sĩ trong các lần tái khám.
● Tái khám định kỳ: Dù đã điều trị, trẻ vẫn cần được tái khám định kỳ để bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị và điều chỉnh phác đồ nếu cần.
Vệ sinh môi trường sống, đặc biệt là phòng ngủ của trẻ sạch sẽ để tránh các tác nhân gây kích thích làm trầm trọng thêm tình trạng tắc nghẽn đường thở
Việc phối hợp chặt chẽ với bác sĩ và kiên trì thực hiện các biện pháp điều trị tại nhà sẽ giúp trẻ cải thiện tình trạng ngưng thở khi ngủ, từ đó có một giấc ngủ ngon, phát triển toàn diện và khỏe mạnh.
Ngưng thở khi ngủ ở trẻ em là một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, nhưng hoàn toàn có thể được quản lý và điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm. Cha mẹ đóng vai trò quan trọng trong việc quan sát, nhận biết các dấu hiệu bất thường về giấc ngủ và hành vi của con.
Tại Phòng khám Bệnh viện Đại học Y Dược 1, đội ngũ bác sĩ Nhi khoa và bác sĩ chuyên khoa Hô hấp - Giấc ngủ sẽ đồng hành cùng ba mẹ trong hành trình chăm sóc giấc ngủ khỏe mạnh cho con. Với kỹ thuật đo đa ký giấc ngủ hiện đại giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác, từ đó đưa ra phác đồ điều trị phù hợp, trẻ sẽ có thể vượt qua tình trạng này, tận hưởng một giấc ngủ chất lượng, và phát triển khỏe mạnh, hạnh phúc.
Liên hệ ngay hotline 1900 6923 để được tư vấn và đặt lịch khám tại Phòng khám Bệnh viện Đại học Y Dược 1 nhanh nhất!
