Ung thư phổi là một trong những căn bệnh ung thư nguy hiểm nhất, thường được phát hiện ở giai đoạn muộn khi việc điều trị trở nên khó khăn. Hiện nay, chụp CT phổi liều thấp (Low-dose CT – LDCT) đã được chứng minh là phương pháp hiệu quả nhất để phát hiện sớm ung thư phổi. Vậy chụp CT phổi liều thấp là gì? Tại sao nó lại vượt trội hơn các phương pháp khác trong việc tầm soát ung thư phổi? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết qua bài viết sau.
1. Chụp CT phổi liều thấp là gì?
Chụp CT phổi (Computed Tomography of the chest) là phương pháp chẩn đoán hình ảnh sử dụng tia X và công nghệ xử lý máy tính để tạo ra hình ảnh chi tiết của phổi và các cấu trúc bên trong lồng ngực như khí quản, phế quản, tim, mạch máu và màng phổi.
Khác với chụp X-quang thông thường chỉ cho hình ảnh 2D, chụp CT cho phép quan sát phổi dưới dạng lát cắt mỏng, giúp bác sĩ nhìn rõ từng vùng nhu mô phổi, phát hiện những tổn thương dù chỉ vài milimet.
Hiện nay, kỹ thuật chụp CT liều thấp (LDCT) được áp dụng phổ biến trong tầm soát ung thư phổi, bởi nó giảm đến 70% liều tia so với CT thông thường nhưng vẫn đảm bảo chất lượng hình ảnh rõ nét, an toàn cho người được tầm soát định kỳ.
Chụp CT phổi liều thấp là công cụ vàng tầm soát ung thư phổi
2. Vì sao chụp CT phổi liều thấp được xem là "công cụ vàng" trong tầm soát ung thư phổi? là gì?
Ung thư phổi thường tiến triển âm thầm trong nhiều năm. Ở giai đoạn đầu, người bệnh gần như không có triệu chứng rõ rệt hoặc chỉ ho khan nhẹ, dễ nhầm với cảm cúm. Khi phát hiện, phần lớn đã ở giai đoạn muộn (III–IV), di căn sang cơ quan khác, khiến việc điều trị gặp nhiều khó khăn.
Các nghiên cứu lớn như National Lung Screening Trial (NLST) đã chứng minh tầm soát bằng LDCT giúp giảm tỷ lệ tử vong do ung thư phổi tới 20% so với chụp X-quang ngực thông thường. Phương pháp này phát hiện được tới 85% tổn thương phổi nhỏ dưới 1cm, trong khi X-quang ngực thường bỏ sót hơn 70%. Chính vì vậy, Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (ACS), Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Bộ Y tế Việt Nam đều khuyến nghị chụp CT phổi định kỳ hằng năm cho các đối tượng nguy cơ cao.
Những lợi ích nổi bật của chụp CT phổi liều thấp trong tầm soát:
● Phát hiện sớm ung thư phổi khi chưa có triệu chứng: CT giúp nhận diện các khối u hoặc nốt phổi có kích thước chỉ vài milimet – giai đoạn mà điều trị triệt để còn khả thi.
● Phân biệt tổn thương lành tính – ác tính: Hình ảnh lát cắt rõ nét giúp bác sĩ đánh giá tính chất nốt phổi, cấu trúc, mật độ và sự xâm lấn mô xung quanh.
● Đánh giá hiệu quả điều trị: Sau phẫu thuật hoặc xạ trị, CT được dùng để theo dõi diễn tiến, phát hiện tái phát hoặc di căn sớm.
● Tầm soát nhiều bệnh lý khác: Ngoài ung thư, chụp CT còn giúp phát hiện bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), viêm phổi, lao phổi, tràn dịch màng phổi, xơ phổi, phình mạch...
CT phổi giúp nhận diện các khối u hoặc nốt phổi có kích thước chỉ vài milimet
3. Đối tượng nào nên chụp CT phổi tầm soát ung thư phổi?
Không phải ai cũng cần tầm soát CT phổi thường xuyên, tuy nhiên những người có các yếu tố nguy cơ dưới đây được khuyến nghị nên thực hiện tầm soát bằng LDCT định kỳ hàng năm theo hướng dẫn mới nhất:
● Người từ 40 tuổi trở lên có tiền sử hút thuốc lá hoặc thuốc lào, kể cả đã bỏ.
● Người tiếp xúc thụ động với khói thuốc thường xuyên (vợ/chồng, đồng nghiệp của người hút thuốc).
● Người làm việc trong môi trường ô nhiễm, tiếp xúc với hóa chất độc hại (amiăng, bụi silic, khí radon…).
● Người có tiền sử bệnh phổi mạn tính như viêm phổi tái phát, lao phổi, COPD.
● Người có người thân trong gia đình từng mắc ung thư phổi.
● Người ho kéo dài, đau ngực, sụt cân không rõ nguyên nhân, khàn tiếng hoặc khó thở kéo dài.
Mặc dù CT phổi liều thấp (LDCT) đã giảm thiểu bức xạ, song một số đối tượng cần được bác sĩ đánh giá kỹ trước khi thực hiện, đặc biệt khi có chỉ định dùng thuốc cản quang:
● Phụ nữ đang mang thai (đặc biệt trong 3 tháng đầu).
● Người có tiền sử dị ứng nặng với thuốc cản quang (nếu chụp có tiêm thuốc).
● Người bị suy thận nặng (nếu có chỉ định chụp cản quang cần đánh giá chức năng thận trước).
Trước khi chụp, bác sĩ sẽ khai thác tiền sử bệnh, kiểm tra các yếu tố nguy cơ và chỉ định loại CT phù hợp (có hoặc không tiêm thuốc cản quang), đảm bảo an toàn cho người bệnh.
Người hút thuốc lâu năm được khuyến nghị tầm soát bằng CT phổi liều thấp
4. Những lưu ý khi chụp CT phổi
Chụp CT phổi là một phương pháp an toàn, nhưng để đảm bảo quá trình chụp CT phổi diễn ra thuận lợi và cho kết quả chính xác nhất, người bệnh cần lưu ý kỹ các hướng dẫn trước, trong và sau khi chụp dưới đây.
4.1. Trước khi chụp
Trước khi vào phòng chụp, người bệnh cần chuẩn bị cẩn thận và trao đổi rõ với bác sĩ về tình trạng sức khỏe tổng quát, tiền sử bệnh lý cũng như các loại thuốc đang sử dụng. Việc này giúp bác sĩ đánh giá chính xác và hạn chế tối đa các rủi ro trong quá trình chụp.
● Phụ nữ mang thai hoặc nghi ngờ có thai cần thông báo ngay cho bác sĩ hoặc kỹ thuật viên, bởi chụp CT sử dụng tia X có thể ảnh hưởng đến thai nhi, đặc biệt trong 3 tháng đầu thai kỳ.
● Người có bệnh lý mạn tính như tiểu đường, tăng huyết áp, hoặc bệnh thận cần thông báo chi tiết, nhất là nếu đang sử dụng thuốc Metformin, để được hướng dẫn cụ thể trước khi chụp.
● Khai báo tiền sử dị ứng, đặc biệt với thuốc cản quang, i-ốt hoặc hải sản, giúp bác sĩ có biện pháp phòng ngừa phản ứng dị ứng khi cần tiêm thuốc cản quang.
Ngoài ra, người bệnh cần tuân thủ những lưu ý sau:
● Đối với chụp CT phổi tiêm thuốc cản quang, người bệnh nên nhịn ăn 4–6 giờ trước khi chụp để tránh buồn nôn hoặc nôn trong quá trình tiêm thuốc.
● Bác sĩ sẽ yêu cầu xét nghiệm máu kiểm tra chức năng thận (Creatinine) để đảm bảo an toàn khi sử dụng thuốc cản quang.
● Trước khi vào phòng chụp, cần tháo bỏ tất cả vật dụng bằng kim loại (trang sức, đồng hồ, kẹp tóc, quần áo có khóa/cúc kim loại) vì có thể gây nhiễu ảnh (artifacts), làm mờ hoặc che khuất tổn thương trên phim.
Trong quá trình thăm khám bạn cần trao đổi rõ với bác sĩ về tình trạng sức khỏe
4.2. Trong quá trình chụp
Trong khi chụp CT phổi, người bệnh cần phối hợp chặt chẽ với kỹ thuật viên, giữ bình tĩnh và tuân thủ đúng hướng dẫn để hình ảnh thu được rõ nét, chính xác nhất.
● Giữ yên tư thế: Người bệnh phải nằm yên hoàn toàn trong suốt quá trình chụp. Mọi cử động, dù nhỏ, đều có thể khiến hình ảnh bị mờ hoặc sai lệch.
● Tuân thủ lệnh nín thở: Khi máy quay quanh vùng ngực, kỹ thuật viên sẽ yêu cầu nín thở vài giây. Việc này giúp loại bỏ các nhiễu ảnh do hô hấp, đảm bảo hình ảnh phổi rõ ràng nhất.
● Theo dõi phản ứng khi tiêm thuốc cản quang: Nếu được tiêm thuốc, người bệnh có thể cảm thấy nóng bừng, hơi khó chịu hoặc có vị kim loại trong miệng – đây là phản ứng bình thường, sẽ qua nhanh.
Tuy nhiên, nếu có khó thở, ngứa, nổi mẩn hoặc chóng mặt, cần báo ngay cho kỹ thuật viên để được hỗ trợ.
Bạn cần tuân thủ đúng hướng dẫn để hình ảnh thu được rõ nét
4.3. Sau khi chụp
Sau khi hoàn tất chụp CT phổi, người bệnh cần thực hiện một số bước theo dõi và chăm sóc nhằm đảm bảo an toàn, đồng thời giúp cơ thể nhanh chóng đào thải thuốc cản quang (nếu có tiêm).
● Theo dõi sau tiêm: Người bệnh nên ở lại khu vực theo dõi khoảng 15–30 phút để bác sĩ kịp thời xử lý nếu có phản ứng muộn.
● Uống nhiều nước: Sau khi chụp, nên uống nhiều nước trong ngày (trừ khi bác sĩ dặn ngược lại) để giúp đào thải thuốc cản quang qua đường tiểu.
● Nhận và mang kết quả đến bác sĩ lâm sàng: Kết quả chụp (phim và bản mô tả) sẽ được bàn giao theo thời gian hẹn. Người bệnh nên mang kết quả trở lại bác sĩ đã chỉ định chụp để được giải thích và tư vấn hướng điều trị phù hợp.
Chụp CT phổi liều thấp (LDCT) là “công cụ vàng” trong tầm soát ung thư phổi, giúp phát hiện sớm các tổn thương nhỏ nhất khi chưa có triệu chứng. Việc tầm soát định kỳ, đặc biệt ở nhóm nguy cơ cao, không chỉ giúp giảm tỷ lệ tử vong mà còn mở ra cơ hội điều trị khỏi bệnh hoàn toàn.
Nếu bạn hoặc người thân thuộc nhóm nguy cơ, đừng chờ đến khi có triệu chứng mới đi kiểm tra. Hãy chủ động tầm soát sớm tại Phòng khám Bệnh viện Đại học Y Dược 1, nơi quy tụ đội ngũ bác sĩ chuyên khoa đầu ngành và thiết bị hiện đại.
Liên hệ hotline 1900 6923 để được tư vấn chi tiết và đặt lịch thăm khám cùng các chuyên gia tại PKBVDHYD1 ngay hôm nay!
