Sốt cao kèm co giật là một trong những tình huống khiến nhiều bậc phụ huynh hoảng sợ nhất khi chăm sóc con nhỏ. Bài viết dưới đây sẽ giúp phụ huynh hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết cũng như cách xử lý trẻ bị sốt cao co giật an toàn, từ đó chủ động bảo vệ sức khỏe cho trẻ.
1. Trẻ sốt bao nhiêu độ thì có thể bị co giật
Trẻ nhỏ từ 6 tháng đến 5 tuổi là đối tượng dễ bị co giật khi sốt cao. Đây là phản ứng của não bộ trẻ nhỏ vốn chưa hoàn thiện đối với tình trạng thân nhiệt tăng cao đột ngột.
1.1. Ngưỡng thân nhiệt nguy hiểm
Thông thường, trẻ có nguy cơ co giật khi thân nhiệt tăng nhanh và vượt ngưỡng khoảng 38,5-39 độ C. Tuy nhiên, điều quan trọng cần lưu ý là không phải cứ sốt cao mới gây co giật. Một số trẻ có thể bị co giật ngay khi nhiệt độ tăng nhanh từ 37.5°C lên 38.5°C trong thời gian ngắn, trước khi cha mẹ kịp nhận ra con đang sốt.
Ngược lại, có những trẻ sốt trên 39–40 độ C nhưng không hề co giật. Điều này cho thấy nguy cơ co giật phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tốc độ tăng thân nhiệt, độ tuổi, tiền sử gia đình và tình trạng hệ thần kinh của trẻ.
Trẻ có nguy cơ co giật cao nếu sốt vượt ngưỡng 39 độ
1.2. Phân loại co giật do sốt
Trẻ bị sốt cao co giật có thể chỉ là phản ứng sinh lý tạm thời của hệ thần kinh, nhưng trong một số trường hợp, đây cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo các bệnh lý thần kinh nghiêm trọng. Do đó, tình trạng này cần được nhận diện và xử trí kịp thời, đúng cách.
Dựa vào đặc điểm cơn co giật, co giật do sốt ở trẻ thường được chia thành hai nhóm chính:
● Co giật do sốt đơn thuần: Cơn co giật toàn thân, kéo dài dưới 15 phút (thường chỉ 1-2 phút) và không tái phát trong vòng 24 giờ. Loại này thường lành tính và không để lại di chứng não.
● Co giật do sốt phức tạp: Cơn co giật cục bộ (chỉ giật một vùng cơ thể), kéo dài trên 15 phút hoặc tái phát nhiều lần trong 24 giờ. Đây là trường hợp cảnh báo các vấn đề thần kinh nghiêm trọng hơn.
Không chủ quan khi trẻ bị co giật do sốt vì có thể liên quan đến các bệnh lý nguy hiểm
2. Dấu hiệu trẻ sốt cao, co giật cần lưu ý
Nhận biết sớm các dấu hiệu co giật sẽ giúp phụ huynh bình tĩnh xử lý và giảm nguy cơ biến chứng. Khi trẻ bị sốt, hãy đặc biệt chú ý nếu có các biểu hiện sau:
● Biểu hiện toàn thân: Trẻ đang sốt cao bỗng nhiên mất ý thức, không phản ứng khi cha mẹ gọi.
● Cơ bắp: Hai hàm răng cắn chặt, mắt trợn ngược hoặc đứng tròng. Các chi bắt đầu gồng cứng hoặc rung giật liên hồi.
● Hô hấp: Trẻ có thể có biểu hiện khó thở, tím tái vùng môi và đầu ngón tay do các cơ hô hấp bị co thắt tạm thời.
● Tiết dịch: Một số trẻ có thể sùi bọt mép hoặc nôn trớ trong cơn giật.
● Sau cơn giật: Khi cơn co giật kết thúc (thường sau vài phút), trẻ thường rơi vào trạng thái buồn ngủ, lờ đờ hoặc ngủ lịm đi.
Phụ huynh cần đặc biệt lưu ý nếu cơn co giật kéo dài trên 5 phút, tái diễn nhiều lần trong cùng một đợt sốt, chỉ co giật một bên cơ thể hoặc kèm theo các dấu hiệu thần kinh bất thường. Đây có thể không còn là co giật do sốt đơn thuần mà liên quan đến các bệnh lý nghiêm trọng hơn.
Nhận biết dấu hiệu trẻ bị sốt do co giật và bình tĩnh xử lý để tránh biến chứng nguy hiểm
3. Phát hiện trẻ bị sốt cao co giật nên làm gì?
Trẻ sốt co giật là tình huống khiến nhiều phụ huynh lo lắng. Tuy nhiên, cha mẹ cần nắm rõ cách xử lý để bảo vệ con an toàn trong những phút quan trọng. Dưới đây là quy trình xử lý chuẩn giúp đảm bảo đường thở và an toàn thể chất cho trẻ:
Bước 1: Giữ bình tĩnh và đặt trẻ nằm an toàn
Trước hết, điều quan trọng nhất là ba mẹ cần giữ bình tĩnh. Khi phát hiện trẻ có dấu hiệu sốt co giật, hãy đặt trẻ nằm ở nơi bằng phẳng, thoáng khí, tốt nhất là trên sàn hoặc giường rộng. Nghiêng đầu trẻ sang một bên để tránh nguy cơ sặc đờm, nước bọt hoặc chất nôn trong quá trình co giật.
Khi trẻ bị co giật ba mẹ cần đặt trẻ nằm an toàn
Bước 2: Loại bỏ vật cản và nới lỏng quần áo
Trong lúc trẻ đang co giật, bạn cần nhanh chóng nới lỏng quần áo, đặc biệt là vùng cổ, ngực để trẻ dễ thở hơn. Nếu có thể, hãy quan sát và ghi nhớ thời gian cơn co giật bắt đầu và kết thúc, vì thông tin này rất quan trọng cho bác sĩ khi thăm khám sau đó.
Không cố gắng cạy miệng hoặc nhét vật cứng vào miệng trẻ. Trẻ rất hiếm khi cắn vào lưỡi đến mức nguy hiểm tính mạng. Việc đưa vật lạ vào miệng có thể gây gãy răng, chảy máu, tổn thương niêm mạc hoặc làm tắc nghẽn đường thở.
Bước 3: Hạ sốt đúng cách
Trong khi đang co giật, trẻ không thể uống thuốc. Lúc này, phương pháp hạ sốt hiệu quả nhất là:
● Sử dụng viên đặt hậu môn: Dùng thuốc hạ sốt dạng viên đạn (viên tọa dược) đặt vào hậu môn của trẻ theo đúng liều lượng cân nặng.
● Lau mát: Sử dụng khăn thấm nước ấm (nhiệt độ thấp hơn nhiệt độ cơ thể trẻ khoảng 2°C) lau liên tục ở nách, bẹn và cổ. Lưu ý không dùng nước đá lạnh vì sẽ gây co mạch, làm nhiệt độ bên trong càng khó thoát ra ngoài.
Lau mát liên tục để hạ sốt cho trẻ
Bước 4: Chăm sóc sau cơn co giật
Khi cơn giật kết thúc, trẻ thường sẽ lờ đờ hoặc ngủ lịm. Đây là phản ứng bình thường của não bộ sau khi hoạt động quá mức.
● Tiếp tục theo dõi nhịp thở của trẻ.
● Chỉ cho trẻ uống nước hoặc thuốc hạ sốt đường uống khi trẻ đã hoàn toàn tỉnh táo và có phản xạ nuốt bình thường.
Cho trẻ uống nước và thuốc hạ sốt sau khi trẻ đã hoàn toàn tỉnh táo
4. Những sai lầm cần tránh khi chăm sóc trẻ bị sốt cao co giật
Nhiều phụ huynh vì quá lo lắng đã thực hiện những hành động gây hại cho trẻ. Bạn cần ghi nhớ quy tắc 3 không:
● Không nhét bất cứ vật gì vào miệng: Tuyệt đối không dùng thìa, đũa hay ngón tay ngáng miệng trẻ. Việc nhét vật cứng có thể gây gãy răng, tổn thương hàm hoặc làm dị vật rơi vào đường thở gây tử vong. Trẻ co giật do sốt rất ít khi cắn vào lưỡi gây nguy hiểm tính mạng.
● Không kìm hãm cử động của trẻ: Đừng cố ôm chặt, đè lên người trẻ hay cố gắng dập tắt cơn rung giật. Áp lực từ người lớn có thể khiến trẻ bị gãy xương hoặc trật khớp vì lúc này các cơ của trẻ đang co thắt cực mạnh.
● Không cho ăn uống lúc trẻ đang co giật: Tuyệt đối không đổ nước chanh, nước thuốc vào miệng trẻ khi đang giật vì 100% sẽ gây sặc vào phổi, dẫn đến viêm phổi hít hoặc ngưng thở ngay lập tức.
Tuyệt đối không cho ăn uống khi trẻ đang co giật vì có thể gây sặc dẫn đến ngưng thở
5. Khi nào trẻ bị sốt cần khám bác sĩ?
Mặc dù đa số các cơn co giật do sốt là lành tính, nhưng không phải trường hợp nào cũng có thể theo dõi tại nhà. Phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường.
● Cơn co giật kéo dài trên 5 phút hoặc tái diễn nhiều lần trong vòng 24 giờ, đây là tình huống cần can thiệp y tế khẩn cấp.
● Trẻ sốt cao co giật kèm theo khó thở, tím tái, nôn liên tục, lơ mơ hoặc không tỉnh lại sau cơn co giật.
● Trẻ dưới 6 tháng tuổi hoặc trên 5 tuổi nhưng xuất hiện co giật khi sốt cần được thăm khám kỹ, vì nhóm tuổi này ít gặp co giật do sốt đơn thuần.
● Trẻ co giật kèm cứng cổ, đau đầu dữ dội, phát ban toàn thân hoặc nghi ngờ nhiễm trùng thần kinh trung ương như viêm não, viêm màng não tuyệt đối không nên chậm trễ.
Ngay cả khi cơn co giật đã tự hết, việc đưa trẻ đi khám vẫn rất cần thiết để xác định nguyên nhân gây sốt, loại trừ các bệnh lý nguy hiểm và được bác sĩ hướng dẫn cách chăm sóc trẻ bị sốt an toàn trong những lần sau.
Ngay cả khi cơn co giật đã hết ba mẹ vẫn nên đưa trẻ thăm khám bác sĩ
6. Các phòng ngừa co giật ở trẻ khi bị sốt
Chăm sóc trẻ bị sốt đúng cách ngay từ đầu đóng vai trò then chốt trong việc ngăn nhiệt độ cơ thể tăng nhanh, làm tăng nguy cơ gây co giật do sốt. Phụ huynh cần chủ động phòng ngừa bằng những biện pháp sau:
● Theo dõi nhiệt độ thường xuyên: Khi trẻ bắt đầu có dấu hiệu nóng đầu, hãy cặp nhiệt độ 2-3 tiếng/lần.
● Dùng thuốc hạ sốt đúng liều: Paracetamol liều 10-15mg/kg cân nặng mỗi 4-6 tiếng. Không tự ý tăng liều.
● Uống đủ nước: Cho trẻ uống nhiều nước lọc, sữa, nước trái cây hoặc dung dịch Oresol để bù lại lượng nước mất đi do sốt và đổ mồ hôi.
● Mặc quần áo thoáng mát: Chọn chất liệu vải cotton thấm hút mồ hôi, tuyệt đối không ủ ấm, đắp chăn dày cho trẻ đang sốt.
● Vệ sinh môi trường: Giữ phòng ốc sạch sẽ, thoáng khí nhưng tránh gió lùa trực tiếp vào trẻ.
Kiểm tra nhiệt độ thường xuyên khi thân nhiệt trẻ bắt đầu tăng
Sốt cao co giật ở trẻ nhỏ là tình huống khiến nhiều phụ huynh lo lắng, nhưng không phải lúc nào cũng nguy hiểm nếu được xử trí đúng cách. Hiểu rõ khi trẻ bị sốt cao co giật nên làm gì, nắm vững các bước sơ cứu cơ bản và biết thời điểm cần đưa trẻ đi khám sẽ giúp cha mẹ bình tĩnh hơn và bảo vệ con an toàn.
Chăm sóc trẻ bị sốt không chỉ dừng lại ở việc hạ nhiệt độ cơ thể mà còn là quá trình theo dõi sát diễn tiến bệnh, đảm bảo dinh dưỡng, nghỉ ngơi và tuân thủ hướng dẫn y tế. Khi có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, phụ huynh đừng ngần ngại đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời, bởi sức khỏe của con luôn là ưu tiên hàng đầu.
Nếu con bạn có tiền sử sốt cao co giật hoặc đang gặp tình trạng sốt kéo dài không rõ nguyên nhân, đừng chủ quan. Với đội ngũ bác sĩ Nhi khoa giàu kinh nghiệm và hệ thống xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh hiện đại, Phòng khám Bệnh viện Đại học Y Dược 1 sẽ giúp bạn tầm soát chính xác nguyên nhân và tư vấn kế hoạch chăm sóc trẻ tốt nhất.
Liên hệ ngay hotline 1900 6923 để được tư vấn và đặt lịch khám ngay hôm nay!
