Cảm lạnh là một trong những bệnh lý phổ biến nhất, đặc biệt khi thời tiết chuyển mùa hoặc trong mùa mưa lạnh. Dù thường được xem là bệnh nhẹ, nhưng nếu không được chăm sóc và điều trị đúng cách, cảm lạnh có thể gây biến chứng, ảnh hưởng đến sức khỏe, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có hệ miễn dịch yếu. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về cảm lạnh, dấu hiệu bị cảm lạnh, cách điều trị và phòng ngừa hiệu quả.
1. Cảm lạnh là bệnh gì?
Cảm lạnh là một bệnh lý viêm đường hô hấp trên cấp tính do virus gây ra, ảnh hưởng chủ yếu đến mũi, họng và xoang. Người bị cảm thường không gặp triệu chứng nặng như khi bị cúm nhưng vẫn có thể làm giảm năng suất làm việc, học tập và gây khó chịu kéo dài nếu không được chăm sóc đúng cách.
Bệnh cảm thường gia tăng vào mùa mưa hoặc khi thời tiết lạnh, đặc biệt ở những người có hệ miễn dịch yếu như trẻ em, người lớn tuổi. Trung bình, người trưởng thành có thể mắc cảm lạnh 2−3 lần mỗi năm, trong khi trẻ em có thể mắc bệnh thường xuyên hơn, từ 6−10 lần mỗi năm.
Cảm lạnh gây ảnh hưởng đến mũi, họng và xoang
2. Nguyên nhân gây cảm lạnh
Cảm lạnh chủ yếu do virus đường hô hấp lây lan qua đường giọt bắn, tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp. Trong đó, Rhinovirus là tác nhân phổ biến nhất, chiếm đến hơn một nửa các trường hợp cảm lạnh. Loại virus này phát triển mạnh trong môi trường có độ ẩm thấp, đặc biệt là trong mùa lạnh và giao mùa. Ngoài Rhinovirus, còn có nhiều loại virus khác có thể gây cảm lạnh như Coronavirus, Adenovirus, Parainfluenza và Enterovirus.
Khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện, các giọt bắn chứa virus sẽ phát tán trong không khí. Người khỏe mạnh có thể bị nhiễm khi hít phải các hạt này hoặc chạm vào bề mặt có virus như tay nắm cửa, điện thoại, bàn phím rồi đưa tay lên mũi, miệng hoặc mắt, tạo điều kiện cho virus xâm nhập và tấn công đường hô hấp.
Bên cạnh nguyên nhân trực tiếp từ virus, nhiều yếu tố khác cũng làm tăng nguy cơ mắc cảm lạnh, bao gồm:
● Thời tiết lạnh, ẩm: Nhiệt độ thấp và độ ẩm cao tạo điều kiện thuận lợi cho virus tồn tại và lây lan. Ngoài ra, thời tiết lạnh khiến niêm mạc mũi họng co lại, giảm khả năng đề kháng với virus.
● Sức đề kháng yếu: Người già, trẻ em, phụ nữ mang thai, người thiếu ngủ, stress kéo dài hoặc có bệnh nền như tiểu đường, viêm xoang, viêm mũi dị ứng dễ mắc cảm lạnh hơn do hệ miễn dịch suy yếu.
● Môi trường sống và làm việc: Không gian kín, đông người, ít thông thoáng như văn phòng, lớp học, khu chung cư là điều kiện lý tưởng để virus cảm lạnh phát tán nhanh chóng.
Cảm lạnh thường dễ xảy ra vào mùa lạnh do sức đề kháng giảm và virus phát triển mạnh mẽ
3. Triệu chứng khi bị cảm lạnh
Việc nhận biết chính xác triệu chứng cảm lạnh giúp phân biệt bệnh với cúm hoặc các bệnh lý hô hấp khác. Sau 1-3 ngày virus xâm nhập vào hệ hô hấp, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như:
● Sổ mũi, nghẹt mũi (tắc mũi), hắt hơi liên tục.
● Ngứa họng, đau rát, khó chịu khi nuốt.
● Ho khan hoặc ho có đờm nhẹ.
● Sốt nhẹ kèm đau đầu khiến người bệnh mệt mỏi, uể oải.
Triệu chứng cảm lạnh thường kéo dài từ 3-7 ngày sau đó giảm nhẹ và tự khỏi nếu người bệnh được nghỉ ngơi và chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, nếu các triệu chứng kéo dài hơn 10 ngày, hoặc kèm đau đầu dữ dội, đau xoang, sốt cao, khó thở, người bệnh có thể bị bội nhiễm vi khuẩn, cần thăm khám bác sĩ nhanh chóng để tránh biến chứng nguy hiểm.
Hắt hơi liên tục là một trong những triệu chứng thường gặp khi bị cảm lạnh
4. Khi nào cảm lạnh cần gặp bác sĩ
Thông thường, cảm lạnh có thể tự khỏi trong 7–10 ngày với chế độ nghỉ ngơi và chăm sóc tại nhà. Tuy nhiên, bạn nên đến cơ sở y tế nếu có một trong các dấu hiệu sau:
● Sốt cao kéo dài: Sốt trên 38.5 độ và kéo dài hơn 3 ngày, hoặc sốt trở lại sau một thời gian hết sốt.
● Khó thở: Thở nhanh, thở gấp, đau tức ngực, thở khò khè hoặc cảm giác hụt hơi.
● Đau họng dữ dội: Đau họng kèm theo sốt cao, có đốm trắng ở amidan (có thể là viêm họng do liên cầu khuẩn, cần dùng kháng sinh).
● Đau xoang nghiêm trọng: Đau đầu hoặc đau mặt dữ dội quanh vùng trán và gò má (có thể là viêm xoang cấp do bội nhiễm).
● Ho kéo dài: Ho dai dẳng không dứt sau hơn 2 tuần.
● Triệu chứng ở trẻ em: Trẻ sơ sinh sốt, bú kém, nôn mửa, hoặc có dấu hiệu thở rút lõm lồng ngực.
Những dấu hiệu này cho thấy bệnh có thể đã tiến triển sang nhiễm khuẩn hô hấp hoặc biến chứng phổi, cần được bác sĩ thăm khám và điều trị đúng phác đồ.
Bạn nên thăm khám nếu sốt cao trên 38.5 độ và kéo dài hơn 3 ngày
5. Cách chữa bệnh cảm lạnh
Hiện tại, không có thuốc đặc trị để tiêu diệt virus gây cảm lạnh. Do đó, cách chữa bệnh cảm lạnh chủ yếu tập trung vào việc giảm nhẹ triệu chứng và hỗ trợ hệ miễn dịch.
5.1. Chăm sóc tại nhà
Mặc dù cảm lạnh thường tự khỏi, nhưng để hỗ trợ quá trình hồi phục và giảm triệu chứng khó chịu, bạn nên:
● Nghỉ ngơi: Dành thời gian nghỉ ngơi tuyệt đối để cơ thể phục hồi năng lượng và hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả.
● Uống đủ nước ấm: Uống nước ấm, trà gừng, chanh mật ong hoặc nước canh nóng giúp làm dịu cổ họng, loãng đờm và ngăn ngừa mất nước.
● Vệ sinh mũi họng: Súc miệng và rửa mũi bằng nước muối sinh lý 2-3 lần/ngày để loại bỏ chất nhầy, giảm nghẹt mũi.
● Giữ ẩm không khí: Sử dụng máy tạo độ ẩm trong phòng ngủ để giảm khô họng và làm dịu đường thở.
Người bệnh cảm lạnh cần nghỉ ngơi để hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả
5.2. Sử dụng thuốc
Bên cạnh đó, bạn có thể sử dụng một số loại thuốc giúp không kê đơn hoặc sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ để giảm nhẹ triệu chứng như:
● Thuốc giảm đau và hạ sốt: Paracetamol hoặc Ibuprofen được sử dụng để giảm đau đầu, đau họng và hạ sốt.
● Thuốc giảm nghẹt mũi: Thuốc xịt mũi co mạch như Oxymetazoline, giúp giảm nghẹt mũi tạm thời, nhưng chỉ nên dùng tối đa 3-5 ngày để tránh tác dụng phụ và lệ thuộc thuốc.
● Thuốc ho: Tùy vào tính chất ho, bác sĩ có thể chỉ định thuốc giảm ho (ức chế ho) hoặc thuốc long đờm (giúp tống đờm ra ngoài).
● Vitamin C và Kẽm: Bổ sung liều cao Vitamin C và Kẽm ngay khi có triệu chứng cảm lạnh có thể giúp rút ngắn thời gian bệnh ở một số người.
Đặc biệt, người bệnh lưu ý tuyệt đối không tự ý dùng kháng sinh, vì cảm lạnh do virus, không phải vi khuẩn.
Sử dụng thuốc xịt mũi giúp giảm triệu chứng nghẹt mũi
6. Biện pháp phòng ngừa cảm lạnh
Cảm lạnh tuy không phải là bệnh lý quá nguy hiểm, nhưng việc chủ động phòng ngừa là vô cùng cần thiết, đặc biệt là trong mùa mưa bão và chuyển lạnh. Để tránh bị cảm lạnh, bạn có thể áp dụng các biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả dưới đây:
● Giữ ấm khi trời lạnh: Mặc quần áo dày, đủ ấm khi đi ra ngoài, đặc biệt vào buổi sáng sớm hoặc ban đêm. Chú ý giữ ấm kỹ vùng cổ, tay, chân và đầu để tránh hạ thân nhiệt và bảo vệ đường hô hấp trên.
● Ăn uống lành mạnh, bổ sung vitamin C: Các thực phẩm như cam, chanh, ổi, kiwi, rau cải xanh giúp tăng sức đề kháng, giảm nguy cơ nhiễm virus. Uống đủ nước mỗi ngày để giữ ẩm niêm mạc hô hấp.
● Tập thể dục đều đặn: Duy trì các bài tập nhẹ nhàng như đi bộ, yoga, hoặc đạp xe đều đặn. Lưu ý tập luyện trong môi trường thoáng mát, tránh tập quá sức hoặc trong môi trường quá lạnh.
● Giữ vệ sinh cá nhân: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, đặc biệt trước khi ăn hoặc sau khi đi ra ngoài. Tránh chạm tay lên mũi, miệng khi chưa rửa sạch.
● Hạn chế tiếp xúc với người bệnh: Nếu có người bị cảm trong gia đình hoặc nơi làm việc, nên đeo khẩu trang, rửa tay thường xuyên và giữ khoảng cách khi giao tiếp.
● Tiêm ngừa cúm hằng năm: Mặc dù vaccine cúm không ngăn hoàn toàn cảm lạnh, nhưng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh hô hấp nặng và tăng khả năng bảo vệ tổng thể cho hệ miễn dịch.
Duy trì chế độ dinh dưỡng, tập luyện và sinh hoạt khoa học giúp tăng cường hệ miễn dịch
Cảm lạnh là căn bệnh phổ biến, nhưng không phải vì thế mà chúng ta được phép chủ quan. Việc hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng cảm lạnh và cách chăm sóc đúng cách sẽ giúp bạn nhanh hồi phục và ngăn ngừa biến chứng.
Nếu bạn thường xuyên bị cảm lạnh, ho kéo dài hoặc có tiền sử bệnh hô hấp, hãy đến khám tại Phòng khám Bệnh viện Đại học Y Dược 1 để được bác sĩ kiểm tra sức khỏe, tư vấn và hướng dẫn cách chăm sóc phù hợp.
Liên hệ ngay hotline 1900 6923 để đặt lịch thăm khám cùng các chuyên gia ngay hôm nay!
