Các bệnh lây truyền qua đường tình dục đã trở thành một vấn đề xã hội đáng báo động. Nhiều bệnh lý không chỉ gây khó chịu, ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày mà còn có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng như vô sinh, thậm chí đe dọa tính mạng. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn nhận biết 4 bệnh lây truyền qua đường tình dục phổ biến cùng những phương pháp phòng tránh hiệu quả.
1. Bệnh lây truyền qua đường tình dục là gì?
Bệnh lây truyền qua đường tình dục (STDs), còn được gọi là bệnh xã hội, là nhóm bệnh lý lây truyền từ người này sang người khác chủ yếu thông qua hoạt động tình dục không an toàn, bao gồm qua đường âm đạo, hậu môn hoặc miệng. Các tác nhân gây bệnh như vi khuẩn, virus, ký sinh trùng còn có thể lây qua đường máu, tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết, hoặc truyền từ mẹ sang con trong thai kỳ.
Nhiều STDs không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu, khiến người bệnh vô tình lây truyền cho bạn tình. Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe sinh sản, thậm chí một số bệnh có thể gây tử vong như HIV/AIDS.
Bệnh tình dục lây truyền chủ yếu thông qua hoạt động tình dục không an toàn
2. Dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh tình dục?
Điều đáng lo ngại là nhiều bệnh lý STDs không có dấu hiệu trong giai đoạn ủ bệnh, nhưng một số dấu hiệu cảnh báo phổ biến mà bạn cần lưu ý gồm
● Tiết dịch bất thường ở cơ quan sinh dục
● Tiểu buốt, tiểu rát, tiểu ra mủ hoặc máu
● Ngứa, đau hoặc nóng rát ở vùng kín
● Nổi mụn, nốt đỏ, sẩn hoặc vết loét ở bộ phận sinh dục
● Đau khi quan hệ tình dục, chảy máu sau quan hệ
● Đau vùng bụng dưới hoặc vùng chậu
● Hạch bẹn sưng hoặc đau
● Sốt, mệt mỏi, sụt cân đột ngột
Nếu bạn có hoạt động tình dục không an toàn và xuất hiện một trong các triệu chứng trên, hãy chủ động thăm khám sớm. Điều trị sớm giúp bệnh phục hồi nhanh hơn và hạn chế lây cho người khác.
Nổi mẩn ngứa, mụn bất thường ở bộ phận sinh dục là dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh tình dục
3. 4 Bệnh lý lây truyền qua đường tình dục phổ biến
Dưới đây là 4 bệnh lý thường gặp nhất tại Việt Nam và trên thế giới, cần được nhận biết và điều trị đúng cách.
3.1. Lậu
Bệnh lậu là do vi khuẩn Neisseria gonorrhoeae gây ra, thường gặp ở những người quan hệ tình dục không an toàn. Đáng lưu ý, phụ nữ mang thai nếu mắc lậu có thể truyền vi khuẩn sang con trong lúc sinh, gây viêm kết mạc nặng và có nguy cơ mù lòa cho trẻ nếu không được xử lý kịp thời.
Thời gian ủ bệnh của lậu khá ngắn, thường chỉ từ 2–3 ngày. Ở nam giới khi mắc bệnh, các triệu chứng thường biểu hiện rõ ràng như tiểu buốt, nóng rát, chảy mủ từ dương vật và đau ở tinh hoàn hoặc đau khi quan hệ. Nếu không được điều trị kịp thời, nhiễm lậu có thể lan rộng, gây viêm mào tinh hoàn, ảnh hưởng tuyến tiền liệt và thậm chí dẫn đến vô sinh nam.
Ngược lại, ở nữ giới, bệnh lậu lại “âm thầm” hơn. Có đến 80% phụ nữ nhiễm lậu không có triệu chứng rõ ràng, chỉ thoáng đau bụng dưới, khí hư bất thường hoặc tiểu buốt nhẹ nên dễ nhầm với viêm phụ khoa thông thường. Chính vì điều này mà nữ giới thường được phát hiện trễ hơn, dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như viêm vùng chậu, tắc vòi trứng, thai ngoài tử cung, nguy cơ vô sinh.
Lậu là bệnh có thể điều trị hiệu quả nếu phát hiện sớm và dùng kháng sinh đúng phác đồ. Tuy nhiên, tình trạng kháng thuốc của vi khuẩn lậu đang ngày càng tăng, khiến việc điều trị trở nên phức tạp hơn. Do đó, khi có dấu hiệu nghi ngờ hoặc sau quan hệ không an toàn, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được xét nghiệm và điều trị kịp thời.
Triệu chứng bệnh lậu ở nam giới thường biểu hiện rõ ràng hơn
3.2. Giang mai
Giang mai là bệnh lây truyền qua đường tình dục do xoắn khuẩn Treponema pallidum gây ra. Đây là một trong những bệnh nguy hiểm nhất vì tiến triển âm thầm, triệu chứng dễ nhầm với các bệnh da liễu khác và có thể gây tổn thương nghiêm trọng đến tim, não và toàn bộ hệ thần kinh nếu không được điều trị sớm.
Bệnh diễn tiến qua ba giai đoạn, nhưng có đến 50% người bệnh không có triệu chứng điển hình và chỉ được phát hiện khi xét nghiệm huyết thanh học. Điều này khiến giang mai dễ bị bỏ sót và tăng nguy cơ lây lan trong cộng đồng.
● Giai đoạn 1: Xuất hiện một vết loét cứng (gọi là săng) ở bộ phận sinh dục, miệng hoặc hậu môn. Vết loét thường không đau, không ngứa, có thể kèm nổi hạch ở bẹn. Vì không gây khó chịu nên nhiều người chủ quan, không đi khám.
● Giai đoạn 2: Vi khuẩn lan rộng khắp cơ thể, gây nổi ban đỏ ở thân mình, lòng bàn tay, lòng bàn chân. Những ban này không gây đau hoặc ngứa, dễ nhầm với dị ứng hoặc nhiễm virus thông thường. Người bệnh cũng có thể bị rụng tóc từng mảng, đau đầu hoặc sốt nhẹ.
● Giai đoạn 3: Nếu không được điều trị, giang mai có thể gây tổn thương thần kinh (Giang mai thần kinh), tim mạch (phình động mạch chủ), xương khớp, đe dọa tính mạng.
Giang mai hiện nay vẫn được điều trị hiệu quả bằng kháng sinh Penicillin G theo đúng phác đồ của bác sĩ. Tuy nhiên, việc điều trị càng muộn thì hiệu quả càng giảm và nguy cơ để lại di chứng càng cao. Vì vậy, khi có triệu chứng nghi ngờ hoặc sau quan hệ không an toàn, người bệnh nên đi khám sớm để được xét nghiệm và điều trị kịp thời.
Giang mai là bệnh tình dục nguy hiểm vì dễ bị nhầm lẫn với các bệnh da liễu khác
3.3. Sùi mào gà
Sùi mào gà do virus HPV (Human Papillomavirus) gây ra, chủ yếu lây qua quan hệ tình dục hoặc tiếp xúc trực tiếp với vùng da có tổn thương. Bệnh có thể lây cho cả nam và nữ nhưng phổ biến ở nữ giới hơn do môi trường âm đạo thuận lợi cho virus cư trú và phát triển.
Thời gian ủ bệnh của sùi mào gà khá dài, có thể từ vài tháng đến vài năm, khiến nhiều người không biết mình đã nhiễm bệnh. Người bệnh có thể nhận biết qua các triệu chứng như xuất hiện các nốt sần, u nhú nhỏ màu hồng nhạt hoặc trắng hồng ở cơ quan sinh dục, hậu môn, miệng. Ban đầu chúng chỉ nhỏ li ti, sau đó to dần và kết thành mảng lớn giống "súp lơ" hoặc "mào gà", ít đau nhưng dễ chảy máu khi cọ xát.
Biến chứng của sùi mào gà rất nghiêm trọng, có thể gây sảy thai, thai chết lưu hoặc sinh non ở phụ nữ đang mang thai. Trẻ sơ sinh cũng có thể bị lây trong quá trình sinh nở hoặc khi bú mẹ. Một số chủng HPV như HPV-16, HPV-18 còn có thể gây ung thư cổ tử cung, ung thư dương vật, hậu môn, vòm họng.
Hiện nay, sùi mào gà chưa có thuốc điều trị đặc hiệu nhưng người bệnh có thể kiểm soát bằng các phương pháp như đốt điện, đốt laser, áp lạnh, bôi thuốc đặc trị. Việc điều trị cần thực hiện tại cơ sở y tế để tránh lây lan hoặc nhiễm trùng.
Sùi mào gà đặc trưng với những vết sần kết thành mảng lớn giống như mào gà
3.4. HIV/AIDS
HIV (Human Immunodeficiency Virus) là virus tấn công hệ miễn dịch, khiến cơ thể mất khả năng chống lại nhiễm trùng và bệnh tật. Khi HIV phát triển đến giai đoạn cuối, người bệnh chuyển sang AIDS – giai đoạn nặng nhất, nguy hiểm nhất.
HIV có thể lây truyền qua 3 con đường là đường máu, đường tình dục và từ mẹ sang con. Dù hiện nay chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn HIV, nhưng người bệnh có thể được quản lý hiệu quả nhờ thuốc kháng virus (ART – Antiretroviral Therapy), giúp kìm hãm sự phát triển của virus HIV, đồng thời giảm nguy cơ lây nhiễm cho người khác.
HIV là virus tấn công và gây suy giảm hệ miễn dịch
4. Cách phòng ngừa bệnh tình dục
Bệnh lý lây truyền qua đường tình dục (STIs) dễ lây truyền nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu chúng ta thực hiện đồng bộ các biện pháp từ thay đổi lối sống, thực hành quan hệ tình dục an toàn đến việc chủ động tầm soát định kỳ.
4.1. Quan hệ tình dục an toàn
Quan hệ tình dục an toàn luôn là biện pháp quan trọng nhất để phòng tránh STDs, giúp ngăn chặn sự lây truyền của các tác nhân gây bệnh trong quá trình quan hệ tình dục.
● Sử dụng bao cao su: Là biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất đối với hầu hết STD, bao gồm HIV, Lậu, Giang mai. Tuy nhiên, hiệu quả chỉ đạt tối đa khi bạn sử dụng đúng cách và xuyên suốt từ đầu đến cuối quá trình quan hệ.
● Hạn chế số lượng bạn tình: Việc có nhiều bạn tình làm tăng đáng kể nguy cơ phơi nhiễm và lây nhiễm. Tốt nhất là duy trì mối quan hệ chung thủy, một vợ một chồng đã được xét nghiệm an toàn.
● Không quan hệ khi có triệu chứng: Nếu bạn hoặc bạn tình có bất kỳ vết loét, mụn rộp hoặc dịch tiết bất thường nào, cần kiêng quan hệ tình dục cho đến khi được điều trị khỏi.
4.2. Tiêm phòng vaccine
Vaccine là “lá chắn” khoa học giúp cơ thể tạo kháng thể phòng ngừa trước khi virus hoặc vi khuẩn xâm nhập. Một số bệnh lây truyền qua đường tình dục hiện đã có vaccine phòng ngừa hiệu quả.
● Vaccine HPV: Có thể bảo vệ hiệu quả chống lại các chủng HPV gây Sùi mào gà và Ung thư (type 6, 11, 16, 18...). Khuyến nghị tiêm cho cả nam và nữ trong độ tuổi cho phép, tốt nhất là trước khi có quan hệ tình dục.
● Vaccine Viêm gan B: Viêm gan B cũng lây truyền qua đường tình dục và máu. Tiêm phòng là biện pháp bảo vệ cơ bản và hiệu quả.
Một số bệnh tình dục có thể phòng ngừa hiệu quả bằng vaccine
4.3. Tầm soát và sét nghiệm định kỳ
Không phải lúc nào STDs cũng biểu hiện triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, xét nghiệm định kỳ là bước cần thiết để phát hiện sớm, điều trị sớm và hạn chế lây lan.
● Xét nghiệm STDs định kỳ: Đặc biệt quan trọng với người có nhiều bạn tình, từng quan hệ không an toàn, hoặc có các triệu chứng nghi ngờ. Tầm soát định kỳ giúp phát hiện bệnh trong giai đoạn sớm, khi việc điều trị đơn giản và hiệu quả hơn nhiều.
● Khám sức khỏe tiền hôn nhân: Bao gồm xét nghiệm HIV, viêm gan B, giang mai và một số bệnh liên quan. Đây là bước chuẩn bị quan trọng nhằm đảm bảo sức khỏe sinh sản và tương lai gia đình.
● Dự phòng HIV (PrEP/PEP): Sử dụng thuốc dự phòng trước (PrEP) hoặc sau (PEP) phơi nhiễm theo chỉ định của bác sĩ đối với người có nguy cơ cao.
Các cặp đôi nên thăm khám tiền hôn nhân và xét nghiệm bệnh tình dục trước khi kết hôn
4.4. Thay đổi lối sống
Các yếu tố lối sống cũng ảnh hưởng lớn đến nguy cơ phơi nhiễm STIs. Hãy duy trì lối sống lành mạnh để bảo vệ bản thân và những người xung quanh.
● Hạn chế hoặc tránh hoàn toàn chất kích thích: Rượu bia, ma túy và các chất gây nghiện làm giảm khả năng kiểm soát hành vi, khiến bạn dễ đưa ra quyết định quan hệ không an toàn.
● Không sử dụng chung kim tiêm: Đây là một trong những con đường lây nhiễm HIV và viêm gan B/C phổ biến. Luôn sử dụng kim tiêm sạch, tuyệt đối không dùng chung trong bất kỳ trường hợp nào.
Bệnh lây truyền qua đường tình dục đang gia tăng và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, khả năng sinh sản và chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, phần lớn các bệnh này có thể phòng ngừa, phát hiện sớm và điều trị hiệu quả nếu bạn có kiến thức đúng và chủ động bảo vệ bản thân.
Việc chủ động tầm soát STIs định kỳ, thực hành tình dục an toàn và khám tiền hôn nhân là hành động thể hiện trách nhiệm đối với sức khỏe của chính bạn và người bạn đời. Hãy liên hệ ngay với Phòng khám Bệnh viện Đại học Y Dược 1 qua hotline 1900 6923 để được tư vấn và đặt lịch khám riêng tư, bảo mật!
